Хидает | ЦРО ДУМК | Страница 17

Суббота

15

августа

1
Ребиу'ль-эвель
1448 | 2026
Утр.4:06
Вос.5:35
Обед.12:53
Пол.16:42
Веч.20:00
Ноч.21:30
Времена намазов
Календарь 2026

Намаз

Хидает

«Медресемиз эм диний, эм илим саасында энъ юксек дереджеге етмели!»,  – Эмир-Асан Умеров

Опубликовано:

Бу сене Ислям илимлери Къалай медресеси 20 йыллыгъыны къайд этти. Рубрикамызнынъ мусафири Къырымда екяне медресенинъ мудири Эмир-Асан Умеров. Эмир-Асан оджа, мудир вазифесинде насыл чалышып башладынъыз? Бу вазифеге тайин этилювинъизнен медреседе денъишмелер олдымы? Ильк оларакъ, медреседе иляхиятны битирген сонъ, 2005-2006 окъув сенеси тербиеджи ве оджа оларакъ чалыштым. Даа сонъра, окъувгъа киргенимден себеп, медреседен айырылдым. 2014 сенеси медресеге къайтып, окъув ишлери боюнджа мудир муавини оларакъ чалыштым. 2015 сенеси исе, Муфтилик тарафындан мудир оларакъ тайинлендим. Ишке башлагъан сонъ, тасильни даа юксек дереджеге котермек меселелери боюнджа чалыша эдик. Бу джерьяннынъ нетиджеси оларакъ, медресемиз орта ихтисаслы диний мусульман окъув юрту оларакъ бельгиленди, девлеттен тасиль лицензиясыны алды, Бутюнрусие мусульман диний окъутув стандартларына якъынлаштырылды, мектеп дерслери тертипке кетирилип, мустакъиль шекильде бильги алмакъ сыфатында берилип башланды. Къалай медресесинде окъумагъа истегенлер насыл талапларгъа уймакъ керек? Шимди медресемиздеки талебелернинъ сайысы 50 дживарындадыр. Янъы къабул этюв оларнынъ сайысыны 100-ге чыкъармагъа умют этемиз. Медресемизге 9 сыныфны битирген ве даа илери яшта олгъанлар къабул этиле. Яш сынъыры – 20 яшкъа къадар. Медресемизге кельген талебелернен мулякъат (собеседование) кечириле. Сагълыгъы еринде олып, аттестатындаки баалар келишкен олса, къабул этемиз. Медресемизнинъ эсас макъсады - самимиетни ашламакъ, динни севдирмек, ислямий яшайыш тарзыны менимсетмектир Сизге, эсасен, генч балалар окъумагъа келе, яни месулиетинъиз чокъ буюк. Балаларны окъуткъанда неге дикъкъат айырасынъыз? Медресенинъ эсас макъсадларындан бири – Ислям динини огретип, тасиль бермекнен берабер – талим-тербиедир. Яни самимиетни ашламакъ, динни севдирмек, гузель алышкъанлыкълар ве ислямий яшайыш тарзыны менимсетмектир. Бунъа коре, ярамай ве зарарлы адетлернинъ къаршысыны алмакъ, эр вакъыт сайгъылы ве догъру сёзлю олмакъ – талебелеримиз ичюн эсас корьгенимиз меселелердир.   Медресе мезунлары айны заманда орта мектепни битиреми? Мектеп оджалары тарафындан дерс   корьген талебелеримиз йылда эки кере мектепке барып, эр бир фенден имтианларжан кечелер, бойледже, сонъунда Майское миллий мектеби аркалы аттестатларыны алалар. Бундан да гъайры, девлет имтианларыны бермек ичюн оджалар балаларнен айрыджа чалышалар. Талебелер диний тасильни къайсы окъув юртларында девам эте? 3 йыл девам эткен тасильден сонъ, талебелеримиз алий окъув юртларына да кирмелери мумкюн. Ал-азырда мезунларымыз Къазанда ве Тюркиеде чешит иляхият факультетлеринде окъумакъталар. Сиз насыл окъув юртуны битирдинъиз? Мен де 2000 сенеси Къалай медресесини битирдим. Сонъра Баку Ислям университетининъ Закатала шубесини ве Къырым муэндислик-педагогика университетинде къырымтатар тили ве эдебияты боюнджа магистратураны екюнледим.   Медреседе омюр аркъадашынъызнен берабер чалышасынъыз. О, Сизинъ муавининъиз ола. Берабер чалышмакъ къолаймы? Къолай. Затен медресенинъ спецификасы ойле ки, меселелерни кимерде куньдюз де,  гедже де чезмек керек ола. Бойле олгъанда, Ислям динининъ де насиатларыны козь огюне алсакъ, омюр аркъадашларынынъ медресени идаре этмеси даа къолай ве догърудыр. Медресемизни, эр кес баласыны бермеге истеген бир окъув юртуна чевирмеге истеймиз!   Илериде огюнъизге насыл макъсадлар къоясынъыз? Медресемиз эм диний, эм илим саасында энъ юксек дереджеге етмели, эр кес баласыны бермеге истеген бир окъув юртуна чевирмеге истеймиз!   Къалай медресеси бугунь «Зынджырлы медресенинъ» ишини девам эте, деп айтмакъ мумкюнми? Эльбетте. Биз айны ишни япамыз. Ялынъыз бир фаркъ бар, о да – Зынджырлы медресе алий окъув юрту функциясыны аль эте эди, биз исе – орта тасиль муэссисесидир. Медреседе окъугъанларынынъ Къырымда Ислям динини огренильмеси ве халкъкъа хызмети буюктир Бу 20 йыл ичинде Къалай медресеси Къырымда Ислямнынъ даркъатылувы саасында неге иришти? Мен беллесем, медреседе окъугъанларнынъ Къырымда Ислям динини огренильмеси ве халкъкъа хызмети буюктир. Муфтилик эркянында чалышкъан имам ве дин оджаларынынъ чокъусы – медресе мезунларыдыр. Муфтилигимизнинъ арзусы – Зынджырлыда Ислям институтыны янъыдан джанландырмакътыр! Бугунь Къырымда Ислям университетининъ ачылувында ихтиядж бармы? Бар. Медресени битирип, даа темелли алий тасиль алмагъа истегенлер узакъ ерлерге барып окъумакъ меджбурлар. Олар Къырымнен алякъалы спецификаны пек бильмей къалалар. Бу да келеджекте проблемлерге ёл ача биле. Бунъа коре, бир халкъ озь келеджегини озю азырламагъа истесе, маневий тасильнинъ бутюн дереджелерини озю къурмакъ керек. Муфтилигимизнинъ чокътан берли арзусы – Зынджырлыда Ислям институтыны янъыдан джанландырмакътыр. Аллах бизге буны якъын арада насип этсин. Сизнинъ арзунъыз? Бутюн гунахларымызгъа рагъмен, Аллахнынъ мерхаметине сыгъынып, якъынларымызнен берабер Онынъ разылыгъына наиль олмакъ. Бу дюньяда исе – халкъымызгъа Ислям динине сарылып, Хакъ узьре бирлик олмакъ, динимизни джанландырмакътыр.   ЭВЕЛИНА Аблязова

Мерхаметлик-2019. Нетиджелер

Опубликовано:

Къырым ве Севастополь шеэри мусульманлары диний идаресинде "Мерхаметлик-2019" хайрие акциясы олып кечти. Йыл девамында, Рамазан айындан башлап невбеттеки Рамазан айына къадар акция черчивесинде 2. 080. 000 рубле топланылды. Пара агъыр хаста балаларнынъ тувгъанлары ве мухтадж инсанлар арасында даркъатылды. Къырым Муфтисининъ месуль кятиби Айдер Аджимамбетовнынъ сёзлерине коре, Муфтиликке фаркълы меселелер боюнджа мураджаат этелер – хасталыкъ, топракъ меселеси, окъув, ватандашлыкъ иле багълы олгъан суаллер, шахсий мунасебетлерде пейда олгъан проблемлемли меселелерни динимиз боюнджа чезилюви, эви олмагъан инсанлар да ярдым сорап келелер. Йыл девамында Муфтиликке, хасталарны тедавийлемек ичюн ярдым сорап 105 инсан мураджаат этти. Аджеле ярдымгъа мухтадж олгъанларгъа паралар бирден берильген эди. Эр бир мураджаат эткен инсан тахминен 5-40 бинъ рубле алгъандыр. Онкохасталаргъа 15-40 бинъ рубле айырылды. Топлангъанлар огюнде Къырым мусульманлары Муфтиси хаджы Эмирали Аблаев чыкъышта булунып, бирлик, бири-биримизге дестек косьтермек истеги, хассаслыкъ, дигерлернинъ дердине нисбетен лякъайд къалмамакъ  – къыйынлыкъларны енъмеге ярдым эткенини къайд этти. Къырым Муфтиси: "Ич бир вакъыт умютинъизни джойманъыз. Насыл къыйын олса да, рухтан тюшменъиз. Кучюнъизге, Аллахнынъ ярдымына, энъ эйисине инанынъыз. Къыйынлыкълар кельгенде, миллетимиз даима бирлешкен эди, бугунь де четте къалмай, ярдым элини узата. Аллах балаларынъызгъа, тувгъанларынъызгъа шифа берсин. Биз, Къырым мусульманлары диний идареси оларакъ эр вакъыт, ич бир кимсе ярдымсыз къалмасын, деп элимизден кельгенини япаджакъмыз. "Мерхаметлик" - даимий, муддети олмагъан бир акциядыр. Къошулынъыз, чюнки дертнинъ ябанджысы олмаз", - деп айтты. Къырым мусульманлары диний идареси хаста балаларгъа параларнынъ топланувы боюнджа "Мерхаметлик" акциясыны девам эте. Хайрие паралары Къырым джамилеринде, къырымтатарлар топлу яшагъан къасабаларда чалышкъан алыш-вериш нокъталарында, кутьлевий тедбирлерде ве диний байрамларда топланыла. Къырым мусульман дин джемиетлери, меценатлар, иш адамлары ве адий ватандашлар буюк дестек косьтерелер. Айдер Аджимамбетов: «Миллетимиз буюк дестек косьтере. Олар параларны бермесе, ярдым къолуны узатмаса, бинълернен инсанлар ярдымны алып оламаз эди. Базыда мемурий ярдымны косьтеремиз. Хастаханелернен анълашамыз. Мисаль оларакъ, якъында агъыр хасталыгъы олгъан бала, махсус бунынъ ичюн айырылгъан тиббий учакъ вастасынен Москвагъа алып кетильди. Къырым акимиетине тешеккюрлер бильдиремиз»  - деп айтты. Акция черчивесинде 2009 сенесинден итибарен бугуньки куньге къадар 19.129.009 рубле топланылды. Параларнынъ эксериети агъыр хасталыкъкъа огърагъан балаларгъа берильди. ЗЕМИНЕ Аджимамбетова

Къырымда «Элял» сертификациясыны насыл алмакъ мумкюн?

Опубликовано:

Сонъки йыллар девамында «Элял» ашайтларыны сатын алгъан инсанларнынъ сайысы эп арта. Инсанлар, дикъкъатыны «Элял» сертификаты иле ашайтларгъа айыра. Амма базыда, «Элял» тамгъасы, бойле сайылмагъан махсулгъа да къоюла. «Элял» – хусусий бир анъламдыр ве Сертификатны алмакъ ичюн, базы къаиделерге уймакъ керектир.   2008 сенесинден башлап, Къырым ве Севастополь шеэри мусульманлары диний идареси эркянында «элял» махсулатларынынъ сертификациясы ве стандартизациясы болюги чалыша. Болюк, махсулатлар ишлеп чыкъарылгъан низамы, махсулатларгъа ве хызметлерге нисбетен талапларны, айваннынъ кесилюв къаиделери ве чалышкъан инсанларгъа нисбетен талапларны тешкере. Талапларгъа уйгъан ширкетлер, Къырым мусульманлары диний идаресининъ «Элял» Сертификатыны ала. Мезкюр ширкетлернинъ махсулатлары устюнде КЪМДИ логотипи къоюла. «Элял» тамгъасы иле сатылгъан ашайтлар чокъ олгъанына бакъмадан, базы махсулатлар «эляллыкъ» талапларына уймай. Базыда исе, мевджут олмагъан диний идарелер тарафындан берильген сертификатлар да къоюла.   КЪМДИ «Элял» болюгининъ мудири Ридван Максудов: «Махсулатларгъа сахте «элял» тамгъаларынынъ къоюлувындан оны ашагъан мусульманлар зарар коре. Керчек сертификатларны алгъан ширкетлерге де буюк зарар ола, чюнки олар къаиделерге бойсунып, дикъкъат иле чалышса да, муштерилернинъ сайысы азлаша. Бундан да гъайры, сахте «Элял» тамгъасыны къойгъан инсанлар да зарар коре, чюнки бу ялан ичюн олар Къыямет куню месулиетли оладжакъ», - деп айтты ве: «Элял» сертификатларыны алмагъа истеген ширкетлерге ярдым этмеге азырмыз. Бу бизим ишимиз. Эр кес Аллахтан къоркъып, онынъ разылыгъыны къазанмагъа истегинен ишини намус иле япмакъ керек», деп иляве этти.  

Матери мусульман

Опубликовано:

 Пророк Мухаммед (с.а.в)  говорил «Женщины даны мужчинам на хранение», то есть для того, чтобы они оберегали их. Пожалуй, в этой ёмкой фразе заключается суть брака в Исламе, а Пророк показал лучший пример взаимоотношений между супругами. Пророк Мухаммед (с.а.в.) показал, что  помощь жене не считается постыдным занятием, а наоборот, является залогом прекрасных отношений, которые укрепляют брак. Несмотря на то, что  Пророк Мухаммед (с.а.в.) был занятым человеком, в семье он выполнял свои обязанности и  всячески стремился облегчить положение своих супруг. Пророк Мухаммед (с.а.в.) сказал: «Самый благородный из вас тот, кто лучше всех относится к своим жёнам» (Тирмизи, Рада, 11). В этом номере мы расскажем вам о любви  Пророка (с.а.в.), которую он испытывал к своим супругам. Чтобы показать место, которое женщины занимают перед Всевышним, Мухаммед (с.а.в.) говорил: «Женщины – рабы Аллаха!» (Абу Дауд, Никах,42). Он особенно подчёркивал, что женщины даны мужчинам на хранение, то есть для того, чтобы они оберегали их. Наряду с этим говоря: «Мне полюбились прекрасные запахи и женщины. Но намаз является светом моих очей» (Насаи, Ишратун Ниса, 1). Пророк (с.а.в.) признавал, что источником любви к женщинам является Божественная милость. В качестве примера достаточно привести любовь Мухаммеда (с.а.в.), которую он испытывал к благородной Хатидже (р. а). Она была всегда рядом, когда мусульмане на заре зарождения истинной религии вместе с Пророком (с.а.в.) переживали тяжёлые времена. Айше (р. а.) рассказывала: «Из всех благородных супруг Пророка (с.а.в.) ни к одной я не испытывала чувства зависти, которое испытывала к Хатидже. Хотя я даже никогда её не видела. Однако Пророк (с.а.в.) часто вспоминал о ней. Порой он приказывал зарезать овечку, а мясо отправлял её ближайшим родственникам. Однажды я заметила: – Словно на свете нет ни одной такой женщины, как Хатидже! Мухаммед (с.а.в.) мгновенно возразил мне: – Разве можно найти такую женщину? Она была такая и такая-то….! Она родила мне моих детей!». Впоследствии Айше (р. а.) сказала: «Я про себя подумала: «После этого я больше никогда не стану отрицательно высказываться о Хатидже» (Бухари, Манакибуль Ансар, 20). Хатидже (р. а.) была для Мухаммеда (с.а.в.) не просто супругой, а источником покоя и умиротворения, она была ему верной помощницей и соратницей. Смерть Хатидже (р. а.) и смерть его дяди Эбу Талиба сильно потрясли Посланника Аллаха (с.а.в.). Поэтому он как-то с горечью промолвил: «Я не знаю, какому из этих двух печальных событий, обрушившихся на плечи этого народа, больше огорчаться» (Якуби, 2/35; Табари, Тарих, 2/229). Мухаммед (с.а.в.) придавал большое значение усилению и укреплению любви и дружбы между благородными супругами. Когда Эбу Бакр (р. а.) подошёл к дому Пророка (с.а.в.) и попросил разрешения войти в дом, он услышал, как его дочь Айше (р. а.) разговаривает с Мухаммедом (с.а.в.) на повышенных тонах. Войдя в комнату, он набросился на дочь и хотел тут же поколотить её, говоря: – «Да как ты смеешь так разговаривать с Посланником Аллаха?».  Однако Пророк (с.а.в.) помешал ему это сделать, и он вышел из дома разгневанным. Обернувшись к Айше, Мухаммед (с.а.в.) сказал ей: «Видишь, как я спас тебя от рук твоего отца?». Спустя некоторое время Эбу Бакр (р.а.) вновь пришёл к дому Пророка (с.а.в.) и попросил разрешения войти в дом. Войдя в дом, он заметил, что его дочь и Мухаммед (с.а.в.) помирились. Он тут же сказал им: – «Так же, как вы вынудили стать посредником во время ссоры, возьмите меня и во время мира!».   Мухаммед (с.а.в.): – Мы принимаем тебя и включаем в число своих домашних (Эбу Дауд, Адаб, 84). В различные периоды своей жизни Мухаммед (с.а.в.) часто бегал наперегонки с Айше (р. а.). В первое время благочестивая Айше постоянно обгоняла его, но в последующие времена, когда она немного располнела, стал выигрывать Пророк (с.а.в.). В такие моменты он в шутку говорил своей благородной супруге: «Это реванш за мои поражения в прошлом!» (Абу Дауд, Джихад, 61; Ибн Маджа, Никах, 50). Следующий рассказ ярко свидетельствуют о нежности и любви, проявляемой Мухаммедом (с.а.в.) к остальным супругам. Он с пониманием относился к сценам ревности, которые порой устраивали его некоторые супруги и, стараясь успокоить их, проявлял терпение и упорство. Рассказывает Анас (р. а.): «Однажды Посланник Аллаха (с.а.в.) находился в покоях одной из своих супруг. Другая прислала им приготовленную пищу. Супруга, возле которой находился Пророк (с.а.в.), ударила по чаше и разбила ее. Мухаммед (с.а.в.) спокойно сел и, приложив две разбитые половины чаши, стал собирать пищу и приговаривать: «Вашу маму охватила ревность, подходите и угощайтесь!». Присутствующие стали есть эту пищу. А Пророк (с.а.в.) держал в руке разбитые половины чаши до тех пор, пока супруга, разбившая её, не принесла другую и не отдала своей сопернице. И после этого он оставил осколки чаши в комнате этой супруги» (Насаи, Ишратун Ниса, 4).   Следующие слова Посланника Аллаха (с.а.в.) свидетельствуют о той нежной любви, которую он питал к своим благородным супругам: «О, Аллах! Я хочу, чтобы каждая моя супруга в Раю была со мной! Окажи мне эту милость!» (Хаким, 3/148; Хайсами, 10/17). Как видим, Мухаммед (с.а.в.) с любовью и терпением подходил к каждому семейному вопросу, и благодаря этому в его семьях всегда царила атмосфера счастья. Он всегда старался не видеть недостатки и промахи своих супруг, и поэтому никаких ссор и размолвок в его семьях не происходило.   Эмине Асанова  

Знакомство с Всевышним!

Опубликовано:

Посланник Аллаха (с.а.с.) сказал: «Самое ценное, что даёт отец своему ребёнку, - хорошее воспитание» (Ат-Тирмизи). Человечество вступило в ХХI век с величайшими научно-техническими достижениями: освоением космоса, изобретением радио, телевидения, компьютера и т.д. Однако, прогресс определяется не только научными открытиями. Он, в первую очередь, зависит от того, насколько глубоко в обществе ценятся такие понятия, как любовь, сочувствие, уважение. Именно поэтому Ислам придаёт большое значение вопросам воспитания ребёнка. Знакомство ребёнка с Всевышним требует особого внимания и правильного подхода. Почему новорожденному ребёнку читается на ухо эзан и къамет? Безусловно, таким образом, родители демонстрируют свою позицию по отношению к ребёнку, признавая его созданием Аллаха и надеясь воспитать его в духе нашей прекрасной религии, это своего рода мольба за будущее ребёнка. Что же дальше? Пророк Мухаммед (с.а.с.) советовал родителям первым делом научить ребёнка произносить имя Творца «Аллах» и слова «Ля иляхе илля ллах». Так поступали и сподвижники. Таким образом,  у ребёнка с самого детства будет формироваться позитивное отношение к Аллаху, как объекту привязанности и уважения!

«ФАЙДАЛЫ ИЛИМ» 5 яшында!

Опубликовано:

Бу сене Къырым мусульманлары диний идаресининъ «Файдалы илим» Бутюнкъырым диний-маариф лейхасы 5-йыллыгъыны къайд эте. Бу вакъыт девамында «Файдалы илим» Къырымнынъ аман-аман эр бир районына келип, узакъта яшагъан ватандашларымызгъа динимизни огренмеге имкян берди. Макъалемизде «Файдалы илим» лейхасы ишининъ эсабатыны кетиремиз. «Файдалы илим» – бу - ислям дини эсасларындан дерс берген 84 оджадыр. Олардан эр бири диний тасиль саибесидир. Оджаларнынъ эксериети - медресе ве теологик алий окъув юртларынынъ мезунларыдыр. Кечкен 5 йыл девамында «Файдалы илим», Керич шеэринден башкъа, Къырымнынъ эр тарафында фаалиет косьтермекте. Мезкюр лейха бир къач ёнъелишлерден ибарет: 1. «Янъы баарь» - мектептен эвель чагъындаки, яшы 3-тен 7-ге къадар олгъан балаларгъа диний бильгилер берюв болюги; 2. «Алтын несиль» - бала-осьмюрлер клубы; 3. «Янъы усул» - диний бильги берюв саасындаки усулий ёнъелиштир. Бу саада оджалар, белли бир фаалиет косьтермекте. - Оджалар тасиль берюв усулларыны даа эйилештирмек ве инкишаф эттирмек макъсадынен янъы къулланмаларны ишлеп чыкъаралар. 3 йыл девамында 40-тан зияде къулланма такъдим этильди. Олардан, севиеси энъ юксек сайылгъан 10 къулланмадан Къырымдан тыш файдаланалар; - Оджалар, талебелер тарафындан менимсеген малюматны незарет астында тута; - Оджаларнынъ ихтисасыны юксельтюв курслары тешкиль этильмекте. Мисаль оларакъ, 2 йыл девамында 20-ден зияде оджа, «3-7 яш арасындаки балалар ичюн диний инкишаф курсларынынъ оджасы» ихтисасыны эльде этти; - Бундан гъайры, ислям дини боюнджа дерс берген оджаларнынъ аттестациясыны алып бара; - Дин оджалары ичюн, бильги севиелерини арттырмакъ макъсадынен имтианларны тешкиль этелер. ▪ «Эманет» – бала иджадий студиясы. 2 йыл эвель ачылды. Бу муддет девамында 10-гъа якъын иляхи иджра этип язды. «Эманет»нинъ азалары фаркълы концертлерде иштирак этип, истидадыны нумайыш этелер. Бутюн бу ёнъелишлернинъ черчивесинде «Файдалы илим», ислям динини тешвикъат этмек макъсады иле бир чокъ тедбир тешкиль этип кечирди. Оларнынъ арасында: - 5 «тёгерек маса»; - семинарлар. 5 йыл девамында, Акъмесджитте Къырым мусульманлары диний идаресининъ конференц-салонында 250-ден зияде семинар отькерильди. Бундан гъайры, бу киби семинарлар ярымаданынъ чешит дигер регионларында да кечириле; - район ве джумхуриет ярышлары (олардан энъ эмиетли олгъанлар: 4 йыл девамында 15 ярыш олып кечти); - дигер больгелерге чыкъып кечирильген топлашувлар. 20-ден зияде тедбир ве оларнынъ арасында 7 тренинг, «Файдалы илим» векиллери тарафындан Къырымдан тыш ерлерде такъдим этильди. Бу сырада: Москва шеэринде - 3, Тюмень – 1; Къазан - 1 ; Уфа – 1 ве Пятигорск шеэринде – 1 тедбир. Бундан гъайры, «Файдалы илим» черчивесинде, Акъмесджитте маариф меркезлери ачылды. Бутюн фаалиет, къадынларнынъ ве Акъмесджитте яшагъан студент къызларынынъ, ислям дини боюнджа бильги алмакъ севиесини арттырмакъ макъсады иле алып барылмакъта. 5 йыл девамында «Файдалы илим» меркезинде Къуран окъумагъа огреткен, ислям дини боюнджа курслар, балалар ичюн ве мектепке азырлав курслары, тикмек усталыгъы, къырымтатар ве инглиз тиллерини огретюв курслары ачылды Бугуньки куньде Меркезге 200-ге якъын инсан келе. Олардан 40 -ы – мектептен эвель чагъындаки балалар, 45 исе – мектеплилердир. Къалгъан къысым - 18 яшындан буюк олгъан къадын-къызлардыр. Сонъки йыл ичинде «Файдалы илим» фаалиетининъ черчивесинде, аиле, аналыкъ меселелерине, мусульманларнынъ психологик сагълыгъына багъышлангъандыр. «Ана къучагъы», «Келинлер мектеби» - мусульманларгъа психологик ярдым косьтерюв сырасындан ильк лейхалар олды. Бугуньки куньде «Файдалы илим» лейхасында иштирак эткен инсанларнынъ сайысы – 3.000 инсандыр. 5 йыл девамында Къуран-ы Керимни окъумакъ 4,5 бинъ инсан огренди. Бундан гъайры, лейха иштиракчилери, огренджилер, ислям дини боюнджа бильгилерини интернет аркъалы эльде эте. Он-лайн вастасы иле эр кунь дин оджалары, хаятнынъ эр анги тарафына аит олгъан меселелерни айдынлата. Чешит суаллерге джевап берелер. 1 йыл девамында эр афта кечирильген он-лайн семинарларгъа джеми 8 бинъ инсан къошулды. Къырым мусульманлары диний идареси тасиль болюгининъ незаретинде Къадын мусульман Юртунда сонъки 5 йыл девамында 40-къа якъын къадын-къыз ислям дини боюнджа бильги алды. «Файдалы илим» бир сыра дигер мусульман тешкилятлары иле ишбирлик алып бармакъта. Оларнынъ арасында – ярымадада екяне олгъан «Буллюр» Къырым мусульман къадынлары Джемаат тешкиляты, «Аиша» халкъара клубы, мусульманларгъа психологик дестек косьтерюв Ассоциациясы ве дигерлери. «Файдалы илим» диний-маариф лейхасынынъ энъ муим енъишлеринден бири – Русиеде, «2018 сенеси энъ эйи къадынлар тешкиляты» номинациясында гъалип чыкъкъаныдыр. Бу акъта, «Аиша» Халкъара къадынлар клубы тарафындан Москва шеэринде кечирильген, 6-нджы БутюнРусие мусульман къадынлар тешкилятларынынъ Топлашувында илян этильди. Къырым мусульманларынынъ Муфтиси хаджы Эмирали Аблаев, озь чыкъышларынынъ биринде: «Джемиетнинъ маарифи – бизим ичюн даима энъ биринджи сырада тургъан фаалиетимизден олып къаладжакътыр! Чюнки, ялынъыз тасиль корьген ве рух джеэтинден сагълам олгъан миллет ёлуна девам этип, макъсадларына ирише биле!», - деп айтты. «Хидает» газетасынынъ такъымы адындан «Файдалы илим» лейхасынынъ буюк ве кучьлю такъымына мувафакъиетлер тилеймиз! Къадынларнынъ эсас вазифеси – иманлы, сагълам ве тербиели несильни осьтюрмектир. Сиз исе бутюн Къырым аналарына, къадынларына бу саада дестек косьтересинъиз, ёлларыны айдынлатасынъыз, юреклеринде Ислям нуруны сачасынъыз. Аллах ёлларынъызны ачыкъ этсин ве фаалиетлеринъизни севапкъа яздырсын!

Ошек хасталыгъы

Опубликовано:

Ислям дини, ичтимаий мунасебетлерге, ахлякъий арекетлерге, инсан акъларынынъ къорчаланувына, ишанч, раатлыкъ ве муаббетлик муитини ёкъ этеджек, къавгъа, тартышма ве кускюнликлерге себеп оладжакъ арекетлерден узакъ турмасына буюк эмиет бере. Бу себептен ичтимаий мунасебетлерге зарар берген, темель акъларны бозгъан ве ахлякъий зайыфлыкъкъа себепчи олгъан ошек, бефтан, ялан, мунафыкъ, фесат, джасуслыкъ япмакъны ясакъ этти. Макъалемизде инсанлыкънынъ энъ буюк хасталыкъларындан экисини бакъып чыкъаджамыз. Ошек «Ошек» - бир инсан акъкъында, о, олмагъанда, оны яманламакъ ве онынъ бегенмейджек сёзлер айтмакътыр. Инсаннынъ бедени, сою, ахлякъы, иши, урбасы, эви, вазиети киби шейлер ошекнинъ себеби олабиле. Козьлернинъ къыйышлыгъы, сачларынынъ тёкюльмеси, узун я да къыскъа бойлю, къара я да сары тенъли олмасы киби сыфатлар акъкъында ашагъылап лаф этильсе, ошек олур. Пейгъамберимиз сахабелерине: «Ошек недир билесинъизми?», – деп сорады, сахабе исе «Аллах ве Ресули даа да яхшы билир», – джевабыны бердилер, бунъа Пейгъамберимиз (с.а.с.); «Къардашынъны о, бегенмеген бир сыфат иле анъманъдыр», – деп тариф этти. Онъа: «Я къардашымда айткъан сыфат олса, не айтарсыз?, деп сорулгъан сонъ: «Эгер айткъанынъ сыфат къардашынъда олса, иште, о вакъыт ошек олур. Эгер олмаса, онъа бефтан ве ифтира эткен олурсынъ», – деп буюрды (Муслим). Анълагъанымыз киби, о инсанда лаф этильген сыфат олмаса, бунъа гъыйбет дегиль де, «бефтан», – деп айтыла. Бефтан – ошектен даа ярамай бир арекеттир. Чюнки ошекте инсанда лаф этильген шейлер бар, бефтанда исе ёкъ. Пейгъамберимизнинъ ханымы Хазрети Айше анамыз анълата: «Бир кунь Хазрети Пейгъамберге: «Эй, Аллахнынъ Ресули!»  (Къыскъа бойлю олгъанына ишарет этип,) бойле-бойле олгъан Сафие санъа етер», дедим. Бунынъ устюне манъа: «Эй, Айше! Ойле бир сёз сёйлединъ ки, эгер о сёз денъизнинъ сувунен къарышса, эр алда оны бозар, дадыны ве къокъусыны бозар эди», – деп буюрды. «Бир кунь Хазрети Пейгъамберге бир инсанны, арекетлерини такълит этип, анълаттым. Бунынъ устюне Аллахнынъ Ресули: «Къаршылыгъынъда манъа дюньяны берселер биле, бир инсанны бегенмейджек бир шейнен такълит ве сыфатландырмагъа кесен-кес севмем», – деп буюрды (Эбу Давуд). Пейгъамберимиз (с.а.с.) бу сёзлеринен бизге ошекнинъ ярамай бир арекет олгъаныны бильдире. Юдже Аллах Къуранда бу аетнен гъыйбетни ясакъ этти: «Эй, иман эткенлер! Заннынъ чокъусындан сакъынынъыз. Чюнки заннынъ бир къысымы гунахтыр. Бири-биринъизнинъ къусурларыны араштырманъыз. Бири-биринъизнинъ гъыйбетини япманъыз. Анги биринъиз олю къардашынъызнынъ этини ашамакъ истер? Иште, бундан эгрендинъиз! Аллахкъа къаршы кельмектен сакъынынъыз. Шубесиз, Аллах тёвбени къабул этиджи, пек мерхаметлидир» («Худжурат» суреси, 49/12 ает). Бу ает-и керимеде Юдже Аллах инсан акъларыны бозгъан учь давраныштан сакъынылмасыны эмир эте. Булар: «ярамай зан этмек», «инсанларнынъ гизли алларыны араштырмакъ»  ве «ошек япмакъ»тыр. Бу учю  –инсан  акъларыны бозгъан, джемиетнинъ раатлыкъ ве сагъламлыгъыны сарскъан арекетлердир. Учюси де инсан ве топлум аятында тедайвиси пек къыйын олгъан яралар ачкъан бир хасталыкътыр. Хусусан, ошек пек чиркин бир арекеттир. Бу чиркинликни Аллах ольген бир инсаннынъ этини ашамакъкъа бенъзете. Олю бир инсаннынъ этини ашамакъ не къадар чиркин олса, ошекте де о къадар чиркин бир арекеттир. Бу бенъзетюв муминлерни мезкюр арекеттен узакълаштырмакъ ве ошек гунахынынъ буюклигини ачыкъламакъ ичюн берильгендир. Сахабеден Суфьян б. Абдуллах (р.а.) анълата: «Эй, Аллахнынъ Ресули! Манъа сым-сыкъы сарыладжагъым бир амель сёйле», - дедим. Пейгъамбер Эфендимиз: «Раббим – Аллах де, сонъра дос-догъру ол!», – деп буюрды. Онъа: «Эй, Аллахнынъ Ресули! Акъкъымда къоркъаджагъым шейлернинъ энъ телюкелиси недир?», – дедим. Тилини (элинен) тутты ве сонъра: «Иште, будыр», – деп буюрды (Тирмизи). Ошек – сёз, язы ве фииль иле яни эль, къол, козь, къаш ишаретлеринен де япыла биле. Ошекчи ичиндеки яман тюшюнджесини ишаретлернен косьтерген ола. Ошек япкъан инсангъа къаршы не япмакъ керек? Бир инсан онынъ акъкъында ошек япкъанларыны эшитсе, мен де олар акъкъында лаф этеджем,  демеге акъкъы ёкъ. Чюнки эгер бойле япса, озю де ошек япкъан инсанларнынъ алына тюшер, буюк гунах ишлер. Бир инсаннынъ янында ошек япылса, ич бир шей айтмайып, ошекни динълемек динимизге коре, янълыштыр. Мумин къардашымызнынъ аркъасындан лаф этильмесине, ошек япылмасына рухсет бермемек керек. Бунынъ эки ёлу бар: 1) Буны сёзнен токътатмагъа тырышыр. Гъыйбет этмекнинъ харам ве буюк гунах олгъаныны айтар. Бу, муминнинъ эйиликни эмир этип, яманлыкътан узакълаштырма вазифесидир. Къураннынъ пек чокъ аетинде бу мевзу муминлерге вазифе оларакъ юкленильди. Аллаху Теаля: «Мумин эркек ве мумин къадынлар бири-бирилерининъ достудыр, эйиликни эмир этер, яманлыкътан узакълаштырырлар...» («Тевбе» суреси, 9/71 ает). Пейгъамберимиз (а.с.) исе: «Сизден ким бир яманлыкъ корьсе, оны элинен денъиштирсин, элинен денъиштирмеге кучю етмесе, тилинен денъиштирсин, тиль иле денъиштирмеге кучю етмесе, къальбинен (фикирнен онъа къаршы чыкъсын). Бу иманнынъ энъ зайыф олгъаныдыр» (Муслим) буюра. Корьгенимиз киби, мумин бу эмирлерге бойсунып, бир харам ишленмесине изин бермемек керек, маниа олмалы. 2) Сёзлеринен ошек япылмасыны токътатып оламаса,  ошекке ортакъ олмамалы, ошек сёзлерини динълемемели, ошек япылгъан ерни терк этмелидир. Ошек этмекнинъ джезасы недир? Ает ве хадислерде ошек этмекнинъ бу дюньяда джезасы акъкъында айтылмагъан. Тёвбе этильмесе, я да афу сорулмаса ахиретте джезасыны чекер. Онынъ ичюн мумин ошек этмемели. Япкъан олса, гунахы ичюн тёвбе этмели, ошек япкъан кишиден афу ве эляллыкъ сорамакъ керек. Акси алда, ахиретте «Муфлис» (банкроткъа огърагъан) вазиетине тюшеджек, севапларындан ошек эткен кимсеге бермек меджбур оладжакъ (Тирмизи). Табиин алимлеринден Хасан Басри, онынъ акъкъында ошек япкъан бирисине бир табакъ хурма ёллагъан ве: "Эшиткениме коре, амеллеринъден бир микъдар манъа эдие эткенсинъ, мен де хурма ёллап, къаршылыкъ бердим, эдиемни къабул эт", – деген эди. Бунъа коре, акъылыны къуллангъан, ает ве хадислерни тюшюнген, ахиретке иман эткен мусульман, озюни гъыйбет белясындан къорчаламалы. Аллах джумлемизни эм бу дюньяда, эм де ахиретте зарар берген бу хасталыкътан къорчаласын!  

Намазнынъ рукюнлери

Опубликовано:

Ифтитах текбири Намазнынъ рукюнлеринден биринджиси «ифтитах текбири», яни намазгъа «Аллаху Экбер», –  деп башламакътыр. Текбир алгъанда, биринджи сесни (Аааллаху) шеклинде узатмакъ джаиз дегильдир. Буны биле-биле япкъан, намазгъа кирмеген олур. Намаз ичинде япса, намазы бозулыр. Къыям Намазнынъ рукюнлеринден экинджиси – къыям яни аякъта турмакътыр. Къыям, фарз ве ваджип намазларда шарттыр. Аякъта турмагъа чареси олгъаннынъ отурып къылмасы джаиз дегильдир. Сабах намазынынъ суннетинден тыш, суннет ве мустехап намазлары, бунъа бир себеп олмаса да, отургъан ерде къылынабиле. Лякин, энъ гузель олгъаны  – чаремиз олгъан олса, аякъта къылмакътыр. Къыраат Намазнынъ рукюнлеринден учюнджиси – къырааттыр. Бу да намаз къылгъаннынъ озюни эшитеджек дереджеде Къуран-ы Керим аетлеринден бир микъдар окъулывыдыр. Къыраат, витир иле нафилелернинъ ве эки рекятлы фарзларнынъ эр рекятында, дёрт рекятлы фарзларнынъ исе ильк эки рекятында фарздыр. Сонъ эки рекятында окъумакъ исе суннеттир.   Фарз олгъан къыраат микъдары, учь къыскъа ает я да бу микъдарда узун бир аеттир. Рукю Намазнынъ рукюнлеринден дёртюнджиси рукюдир. Рукю, къыямда къырааты битиргенден сонъ, баш иле аркъа дюз оладжакъ шекильде эгильмектир. Бу эснада къадынлар, пармакъларыны тиз къапакълары узерине къоялар. Эркеклер исе, пармакъларынен тиз къапакъларыны къаврап аладжакъ шекильде тутып, узерлерине къоярлар. Отурып намаз къылгъан, рукю ичюн башыны тизлерине догъру эгер. Седжде Намазнынъ рукюнлеринден бешинджиси седждедир. Седжде  – рукюден догърулгъандан сонъ, алныны (манълайны), бурнуны, эки аягъынынъ пармакъ уджларыны, эки эли иле эки дизини яни еди азасыны ерге къоймакътыр. Седждеде козьлер буруннынъ эки янына бакъар. Эллер юзьнинъ эки янында, пармакълар къапалы ве къыблеге догъру тутула. Къаде-и Ахире Намазнынъ рукюнлеринден алтынджысы къаде-и ахиредир ки, «сонъки отурув», – демектир. Къаде-и ахире, намазнынъ сонъундаки отурувында «Эт-техийяту» дувасыны окъуяджакъ къадар отурмакътыр. Къадеде эркеклер, сагъ аякъларынынъ пармакълары къыблеге келеджек шекильде чевирир ве сол аягъыны ятырып эки аягъы устюне отура. Къадынлар исе эки аякъларыны сагъа чыкарып, уйлукълары устюне отура. Къадынларнынъ бу отурма шеклине теверрюк айтыла. Къадеде эллер тизлернинъ устюнде къыблеге догъру сербест шекильде къоюла.   Раим ГЪАФАРОВ

Хурафе. Мевтанен ведалашув

Опубликовано:

«Мевтаны-анда-менда айландырып туралар. Къайсы тарафкъа башыны къоймагъа бильмейлер. Шу мевта устюнде давалашып туралар». Биринджиден, айтайыкъ ки, мевтанынъ янында талашмагъа, давалашмагъа олмай. Якъынымызны джойдыкъ, эр кес тез къызабиле, лякин ачувланмайып сабыр этмеге тырышмакъ керекмиз. Динимиз, Хазрети Пейгъамберимиз (с.а.с.) бу вакъытларда даа зияде сабыр этмемизни тевсие эте. Олюм – бир яшавдан башкъа яшавгъа кечювдир, севгенимиз янымыздан кетти, деп, инсанлыкъ алы: агълаябилемиз, амма къычырмакъ, урба йыртмакъ ве исьян этмек олмаз. Мевтанынъ янында давалашмакъ да олмаз, бири-биримизге мерхаметнен янашмамыз керек ки, Аллах да эм мевтагъа, эм бизге мерхамет этсин. Усаме бин Зейд анълата: «Пейгъамберимизге олюм алында олгъан торуныны кетирдилер. Пейгъамберимизнинъ козьлери яшарды. Буны корьген Саад бин Убаде: - Эй, Аллахнынъ Ресули, бу недир?, – деди. Пейгъамберимиз: - Бу рахметтир. Аллах оны севген къулларынынъ юрегине къойды. Аллах бир тек йымшакъ юрекли къулларына мерхамет этер, – деп, буюрды ве кедерленювнинъ, агъламакънынъ табий бир шей олгъаныны айтты» (Бухарий, Дженаиз, 33; Муслим, Дженаиз, 6). Мевтаны яткъыздырув меселесине кельгенде, динимиз боюнджа инсанынъ аятында да, олюминде де, энъ гузель ятув – сагъ тарафында олып, козьлернинъ Къыблагъа бакъаджакъ шекильдедир. Бу меселени ачыкълагъан хадислерни сыралайыкъ: «Сизден бири Къыблагъа ёнельген вакъытында, Аллахкъа ёнельген олур» (Муснед, III, 24; Эбу Давуд, «Салят», 22). Бера Ибни Азиб р.а шу шекильде деди: «Ресулюллах (салляллаху алейхи ве селлем) яткъанында, узангъанында, сагъ тарафы устюне ята ве шу шекильде дуа эте эди: «Аллахым! Озюмни Санъа теслим эттим. Юзюмни санъа чевирдим. Ишимни Санъа ысмарладым. Ризаны истеп, азабынъдан къоркып, аркъамны Санъа таяндырдым, Санъа сыгъындым. Санъа нисбетен кене Сенден башкъа сыгъынакъ ёкътыр. Эндиргенинъ китапкъа ве ёллагъанынъ пейгъамберлерге инандым» (Бухарий, Даават 5: Бухарий, Вуду 75; Муслим, Зикир 56-58; Эбу Давуд, Эдеб,. 98). Бера Ибни Азиб (р.а.) шу шекильде деди:  «Ресулюллах (саллаллаху алейхи ве селлем) манъа: «Яткъанынъда юкълайджакъ вакъытында, намаз абдести киби абдест ал, сонъ сагъ янынъ устюне ят ве шу дуаны окъу ве бу дуанынъ сёзлерини ятмадан эвель сонъки сёз яп», деп буюрды (Бухарий, Вуду 75; Муслим, Зикир 56). Айше (радиаллаху анха) шойле деди: «Ресулюллах (салляллаху алейхи ве селлем) гедже он бир рекят намаз къыла эди. Саба танъ ери агъаргъанда, кыскъаджа эки рекят намаз къылар, сонъ муэдзин келип, саба эзаныны окъугъанына къадар сагъ яны устюне ясланып узана эди» (Бухарий, Даават 5; Муслим, Мусафирин, 121-122). Бильгенинъиз киби, юкъламакъ, дин боюнджа, кичик олюм сайыла. Онынъ ичюн сагъ тарафкъа ятып, бетимизнинъ Къыблагъа къаршы олмасына эм яшагъанымызда, эм ольгенимизде дикъкъат этмек керекмиз. Хузейфе (р.а.) анълата: «Ресулюллах (салляллаху алейхи ве селлем) гедже маалинде юкъламакъ истегенде, элини янагъынынъ астына къояр, сонъра да: «Аллахым! Сенинъ адынънен олюр, Сенинъ адынънен де тирилирим», дей эди. Юкъламадан уянгъанда: «Бизни ольдюргенден сонъ, тирильткен Аллахкъа хамд олсун. Тирильтмек бир тек Онъа махсустыр», – деп, буюра эди (Бухарий, Даават 7,8,16: Муслим, Зикр 59; Эбу Давуд, Эдеб 98; Тирмизий, Эдеб 28; Ибни Мадже, Дуа 16). Онынъ ичюн эр не къадар Ватанымызда бундан себеп тартышмалар яшанса да, догърусы сагъ янда ятып, бетимизнинъ Къыблагъа бакъмасыдыр. Ляхит, деп адландыргъанымыз къабирдеки ер, къабирнинъ ичинде къыбле тарафынынъ оюлмасынен япыла ве олю, юзю къыбле тарафына келеджек шекильде сагъ тарафы устюне ерлештириле.  Яни мезарда да эр кес бу шекильде яткъыздырыла.  Онынъ ичюн эвде, ляхитте, тенеширде мевтаны бу шекильде яткъыздырмакъ догърудыр. Олюм тёшегинде джан чекишкен кимсени (онъа зорлукъ олмаса) юзю Къыблеге къаршы кельмек узере сагъ тарафкъа чевирмек суннеттир. Башыны бираз юксельтип аркъасы устюне яткъыздырмакъ да джаиздир. Олюм тёшегинде яткъан кимсеге япылмасы керек олгъан биринджи иш – телкъиндир. Телькъин - келиме-и шехадетни оледжек адамнынъ янында, явашча айтылмасыдыр. Яни, «ля иляхе илляллах» демек керек ки, сонъ нефесинде иманыны тазелеп, ахиретке мусульман олып кочьмеге насип олсун. Амма, зорламагъа керекмей. Пейгъамберимиз (алейхисселям), бу меселенен алякъалы бойле буюрдылар: «Олюм (тёшегинде) яткъанларынызгъа Аллахтан башкъа илях олмагъанынынъ телкъинини япынъыз. Бу сёзни олюм анъында айткъан ич бир мусульман ёкътыр ки, бу сёз оны, Джехеннем атешинден къуртармасын» (Муслим, Несаи). Адам, рухыны Юдже Мевлямызгъа теслим эткен сонъ, чаре олса, урбаларыны денъиштирмек керек. Чюнки, оны сонъки кере корьмеге истейджек адамлар келеджек. Эгер урбалары темиз олса, денъиштирмеге керекмей. Мевта оданынъ къайсы еринде яткъызыладжагъы, къонакъбайнынъ одасынынъ япмасына коре денъише. Муими, кельген адамлар бири-бирине эзиет этмейип, мевтанен сонъки кере корюшип, башкъаларына да ёл ачмасыдыр. Мевта къыблагъа бакъаджакъ шекильде яткъызылыр, бойле имкян олмаса, аякълары къыблагъа бакъаджакъ шекильде яткъызыла. Башынынъ астына кичкене ястычыкъ къоюла. Аллах джумлемизге кемал бир иман устюнде сонъ нефеслеримизни бермеге насип эйлесин. Аллах яр ве ярдымджынъыз олсун!   Раим ГЪАФАРОВ  

Аджайып боджеклер дюньясы!

Опубликовано:

Эр шейнинъ яратыджысы олгъан Юдже Аллаху Теаля бу дюньяда бир чокъ фаркълы ве меракълы варлыкъларны яратты.  Меселя, боджеклерни. Бу аджайип варлыкъларнынъ чешитлери пек чокътыр. Кучюк ве балабанджа, ренкли ве тюссиз, учкъан ве сюйрекленген, файдалы ве зарарлы сойлары. Корьгенимиз киби, оларнынъ эписи фаркълы, амма эр кеснинъ бу дюньяда озь вазифеси бар. Эм де билесинъизми, севимли балачыкълар, олар да Аллахны зикр этмеге, Онъа хамд кетирмеге билелер. Бизим гузель динимизде базы боджеклернинъ ери гъает устюн ве эмиети буюктир. Мукъаддес Къуран китабымызда да базы сурелер боджеклернинъ адларыны ташый. Ашагъыдаки ресимчиклерде нокъталарыны сыранен бирлештиринъиз ве пейда олгъан суретни келишкен суре адынен багъланъыз: «Анкебут» («Орюмджек»)   «Нахль» («Балкъуртлар»)       «Немль» («Къырмыскъа») Къалемни алып, ашагъыдаки ресимде сакъланылгъан бутюн боджеклерни тапынъыз ве бояланъыз:  

Эрвин Керимов: «Макъсадымыз — Къырымнынъ эр бир кой ве къасабасында озь джамиси олсун»

Опубликовано:

Къырым Муфтилигинде къуруджылыкъ ве топракъ меселелери боюнджа болюк мевджут. Болюк джамилернинъ къанунлаштырылувы, умумен, ибадет эвлерининъ топрагъы ве бинасы меселелеринен огъраша. Бугуньки субетдешимиз – къуруджылыкъ болюгининъ ребери Эрвин Керимов. Эрвин бей, фаалиетинъиз акъкъында тариф этинъиз. Муфтиликнинъ къуруджылыкъ ве топракъ болюги ильк эвеля джамилер ичюн айырылгъан топракъ дамарталарынынъ ресмийлештирилювинен огъраша. Мен бу вазифени 7 йыл эда этем, эсасен укъукъий суаллерни бакъам. Дин джемиетлеримизде темсильджилеримиз де бар, регионларда кадастр муэндислеримиз чалыша. Инсанлар Муфтиликке чешит меселелер иле мураджаат эте. Сизнинъ болюгинъиз ватандашларнынъ къайсы мураджаатларына сеслене? Базы кой ве къасабаларда джами я да ибадетханелер ёкъ олгъаны ичюн, инсанлар имкян олгъаны къадар бизден ярдым сорайлар. Шахсий топракъ дамарталарыны ресмийлештирип оламагъан ватандашларымыз де мураджаат эте. Оларгъа да консультация беремиз, элимизден кельгенини япмагъа тырышамыз. Бутюн керек олгъан весикъаларны топлап, ерли девлет органларына мураджаат этемиз,  къуруджылыкъ ичюн къанунларгъа коре бутюн весикъаларны азырлаймыз. Эгер башкъа мураджаатлар олса, бедава консультациялар кечиремиз, базыда озюмиз девлет органларына аризалар да язамыз. Якъында Къырым мусульманлары ичюн Буюк Джума Джамисининъ къапулары ачыладжакъ, иншАллах. Бу, мусульманлар ичюн чокъ бекленильген тарихий вакъиадыр, лякин бильгенимизге коре, джамининъ къуруджылыгъындан эвель бир чокъ маниалардан кечмек керек олды. Бугуньки куньде джами къуруджылыгъынен багълы энъ кергин меселелерни хатырлап оласынъызмы? «Джума джамимиз тек Къырымда дегиль де, Шаркъий Авропада энъ буюк джами сайыладжакъ» Эбет, бир чокъ зорлукълар олды. Тассавур этинъиз ки, бу топракъ дамартасы 2000 сенелерининъ орталарында берильди, эсас къуруджылыкъ тек 2015 сенесинде башланды. Яни аман-аман 15 йыл девамында топракънынъ ресмийлештирилюви боюнджа махкеме давалары, джами янында яшагъан инсанларнен музакерелер алып барылды, ерли сакинлер джамиден келеджек эзан сесини дуймагъа истемей эди. Эбет, буюк объект къурулгъанда, шикяетлер де ола, лякин буларнынъ эписи чезильген меселелердир. Бугунь исе бизим Джума джамимиз тек Къырымда дегиль де, Шаркъий Авропада энъ буюк джами сайыладжакъ.   Ал-азырда насыл меселе узеринде иш алып барасынъыз? «Къырымда 300-ден зияде джами ве ибадетхане мусульманларнынъ ибадетлери ичюн ачыкътыр. Илериде исе огюмизде бойле макъсад къоямыз - Ватанымызнынъ эр бир кой, шеэр ве къасабасында джами олсун!» Айтып кечкеним киби, Буюк Джума Джамисининъ къуруджылыгъы ве, умумен, Къырым боюнджа 5-6 джамининъ къуруджылыкъ меселелеринен огърашамыз. Топракъ дамарталарынынъ ресмийлештирилювини алсакъ, бугуньки куньде 20-ден зияде топракъ дамарталары ресмийлештириле. Эбет, эр бир объект уникальдир, онынъ ичюн бир ерде техникий проблемлер расткеле, дигер ерлерде исе ичтимаий меселе ола. Буларнынъ эписини чезмеге тырышамыз. Бундан сонъ исе малиевий меселелер пейда ола. Бу маддий ярдым, эльбетте,  джемиеттен,  иш адамларынынъ садакъаларындан келе, пара топлангъан сонъ джами къуруджылыгъы башлана. Эльхамдулиллях, ал-азырда бутюн Къырымда 300-ден зияде джами ве ибадетхане мусульманларнынъ ибадетлери ичюн ачыкъ. Илериде исе огюмизде бойле макъсад къоямыз - Ватанымызнынъ эр бир кой, шеэр ве къасабасында джами олсун!   Озюнъиз акъкъында тариф этинъиз. Мен 1981 сенеси Озьбекистанда Андижан виляетининъ Кургантепа шеэринде догъдым. Къырымгъа 2007 сенеси кочьтим.  Къыргъызстанда юридик академиясыны битирдим, сонъра Украина заманында бу дипломны юрист зенааты боюнджа тасдыкъладым. 2012 сенесинден башлап Муфтиликте чалышам. Бундан эвель инсанларнынъ шахсий ишлеринен, коммерциянен огъраша эдим. Эвлим, 2 къызым бар.   Ал-азырда Къырым боюнджа бир чокъ тарихий биналар, тюкян я да шахсий эвлер сыфатында ишлетиле. Фикиринъизге коре, къырымтатарларнынъ бутюн тарихий-медений ядикярлыкъларымызны къайтармакъ ичюн не япылды ве не япыладжакъ? «Бугуньки кунюмизге къадар сакълангъан тарихий ядикярлыкъларымыз, эсасен, Багъчасарай шеэри ве районында ерлеше. Чёль тарафында сакъланып къалгъан объектлер аман-аман къалмады» Диний идаре олгъанымыз ичюн тарихий ядикярлыкъларымыз, оларнынъ топракълары – бизим эсас ишимиздир. Эбет, оларнынъ бир къысымы къайтарылгъан эди, базы тарихий джамилер реставрация этилип, чалышмакъта. Эгер оларны эки чешитке больсек, девлет мулькиетинде олгъан иншаатлар ве инсанларнынъ къолларында олгъанларыдыр. Девлет органларында олгъан тарихий биналарымыз боюнджа ерли мемуриетлернен музакерелер кечмекте, эбет, бу къолай дегиль. Чюнки бу биналар алтында бир де бир шахсий объектлер бар. Биз исе, биринджиден, къанунларгъа риает этип, тарихий ибадетханелерни Муфтиликнинъ балансына къайтармагъа тырышамыз. Инсанларнынъ элинде олгъан бина я да топракъларны исе саибинен айры анълашып, сатын алмагъа я да онынъ ерине башкъасыны теклиф этмеге керек ола. Бугуньки кунюмизге къадар сакълангъан тарихий ядикярлыкъларымыз, эсасен, Багъчасарай шеэри ве районында ерлеше. Афсус ки, чёль тарафында сакъланып къалгъан объектлер аман-аман къалмады, Керич шеэринде бизим тарихий джамимиз ерлеше,  шимди биз онынъ къайтарылмасынен огърашамыз. Къырымнынъ ялы бою, Эски Къырымда бизим тарихий биналарымыз бар. Базы ерлерде сакъланылгъан биналар бар, базы ерлерде исе виран этильген тарихий ядикярлыкъларымыз тура. Оларны эписини назарымызда тутамыз ве элимизден кельгенини япамыз. Муфтиликке къайтарылгъан сонъки тарихий бина насыл? Бу Сувдагъ районында ерлешкен Морское коюндеки джами. Джами амбар оларакъ къулланыла эди. Аллагъа шукюр, якъында биз оны къайтардыкъ. Бир къач малиевий меселелер чезильген сонъ, бу бинада тамир ишлери кечириледжек. Ве джами озь тарихий вазифесине коре, къулланыладжакъ. Ве бундан да гъайры, мына бу куньлери «Зынджырлы медресе» диний куллиеси де Муфтиликке къайтарылды. Окъуйджыларымызгъа насыл тилеклеринъиз оладжакъ? «Балаларымыз биз Къырымнынъ тамыр халкъы олгъаныны унутмасын, буны исе бугунь бизим тарихий-медений ядикярлыкъларымыз исбатлай» Миллетимизге динимизни, урф-адетлеримизни кутьмек, медениетимизни къыймет этмеге, тарихымызны огренмеге тилейим. Дигер миллетлер арасында озюмизни джоймайыкъ. Кечмишимизни унутмайыкъ. Эльбетте, бугуньки кунюмизде чокъусыны сакълап оламадыкъ, амма энъ азы сакъланылгъан шейлерни келеджек несилимизге огретмек керекмиз.

ЭНВЕР ЭМИРАДЖИЕВ: «Джума джамининъ къуруджылыгъы меним буюк арзум ве энъ муим иншаатым!»

Опубликовано:

Бу сефер къараманымыз «Индустрия развития» къуруджылыкъ ширкетининъ мудири, муэндис, иш адамы, Къырым Джумхуриети янындаки къырымтатар халкъы Миллий  Шурасынынъ азасы Энвер Эмираджиев.   «Индустрия развития» ширкети Акъмесджиттеки Буюк Джума джамини иншаатында иштирак эткен ширкетлерден биридир. Шимдики вакъытта джами къуруджылыгъы не севиеде? Бугуньки куньде биринджи невбеттеки эсас ишлерни япы битирдик.  Биналарда муэндислик агълары, яни сув агъы, канализация, интернет, электроагъ ве къыздырув теминаты боюнджа ишлер екюнленди. Шимди исе биз финиш безетюв ишлерине кечтик. Бунынънен берабер фасад ишлери алып барыла, джами азбарында да абаданлаштырув ишлери япыла. Эльбетте, базы инджеликлер бар, бу,эсасен, ич ишлеринен багълы. Чюнки ичтеки интерьер боюнджа къарарлар тек якъында тасдикъланды. Ве шимди бу тасдикъланылгъан къарарларгъа коре, джами ве мемурий биналарда ич ишлери япылмакъта. Къырым баш джамисининъ къапылары мусульманлар ичюн не вакъыт ачыладжакъ? Бу пек къыйын суаль. Не ичюн десенъиз, чюнки эр шей пара айырылувынен багълы. Эгер сымарышчы йылнынъ сонъуна къадар къуруджылыкъны битирмек киби шарт къойса ве керекли маддий дестек айырса, демек, джамининъ къапылары йылнынъ сонъуна къадар ачыладжакъ. Мен исе эминим ки, Джума джамининъ къуруджылыгъы, энъ чокъу, бир йыл ичинде екюнленмек керек. Балалыгъынъыз акъкъында икяе этинъиз… Не ерде ве насыл олып кечти, тасилинъиз насыл? Мен 1957 сенеси Озьбекистанда догъдым. Бизим ана-бабаларымыз Ватандан сюргюн этильгени ичюн, эвимизде даима Къырым акъкъында айтыла эди. Эльбетте, балалыкъта ана-топракъ акъкъында сёзлер ойле терен къабул этильмей эди, буны мен сонъ анъладым. Лякин ана-бабамыз бизим бала джанларымызны къырмамакъ ичюн, бизге пек чокъ шейлерни айтмай эди. Онынъ ичюн балалыгъымыз пек бахтлы кечти. Мектепни битирген сонъ, мен Томск къуруджылыкъ техникумына окъумагъа кирдим ве муэндис-къуруджы зенаатыны къазангъан сонъ, анда чалышмагъа девам эттим. Умумен, о ерлерде 20 йыл яшадым, сонъки 8 йыл девамында буюк къуруджылыкъ ширкетининъ баш муэндиси вазифесинде чалыша эдим.  Къырымгъа аилемнен берабер 1997 сенеси кочип кельдик. Башта эр бир къырымтатар къорантасында олгъаны киби, къыйынлыкълар олды. Буюк теджрибем олгъанына бакъмадан, мени бир ерде зенаат боюнджа ишке алмай эдилер. Биринджи йыллары биз Къырымнынъ ялы боюнда чалыша эдик. Лякин бу манъа келишмей эди. 2002 сенеси меним намзетим Алушта шеэр башынынъ муавини вазифесине чыкъарылгъан эди. Лякин базы себеплерге коре, бу вазифеде мен чокъ чалышмадым. Бир шейге бакъмадан, мен девлет структураларында чалышмагъа девам эттим ве эки йыл девамында Къырым Назирлер Шурасы башынынъ биринджи муавинининъ ярдымджысы вазифесини эда эттим. Яваш-яваш 2007 сенесининъ сонъунда «Индустрия Крым» ширкетини тесис эттим. Иш башлангъанда, 7 инсан чалыша эди, шимди исе ширкетимизде 300-ден зияде адам чалыша. Эминим ки, Сизинъ реберлигинъизде Къырымда ве Къырымдан тыш бир чокъ объектлер къурулгъандыр. Олар арасында бирисини айыра билесинъизми? Фаалиетимиз девамында озюмизни уникаль объектлерни къургъан ширкет оларакъ косьтердик. Бу, эсасен, ялы боюнда къурулгъан иншаатлардыр. Мисаль ичюн, Ливадиядаки «Атлантида» аквапаркы, Гурзуфта «Ривьера» комплекси, Ялтадаки «Зазеркалье» комплекси. Бутюн бу иншаатларгъа озь къыйын конструктив схемалар мевджут.  Шимди биз Партенитте «Аюв-дагъ» комплексини къурамыз. Бу къалпакъ шекилиндеки 22 къатлы бина оладжакъ. Къырымтатар халкъы Шурасынынъ азасы оласынъыз. Сиз насыл саа иле мешгъульсинъиз?  Фаалиетимизни 1 йыл эвель башладыкъ. Ильк эвеля, фаркълы регионларгъа бардыкъ ве андаки меселелерни огренип, чезмеге тырыштыкъ.  Биз эр бир ёнъелиш боюнджа иш такъымларына болюндик. Мен иш ве халкъара мунасебетлер ёнъелишинде чалышам. Чокъ ишлер энди япылды, мисаль оларакъ, декабрь айында къырымтатар халкъынынъ Шурасы «Хайтарма» ансамбли, Къырымтатар санаат музейи, Гаспринский адына китапханеси ве Гаспринский адына медиамеркезининъ Тюркиеге бармасынынъ тешкилятчысы олды. Тюркие джемааты ве къырымтатар диаспорасы бизни гузель къаршылады. «Къызылташ» футбол такъымы иле сизнинъ насыл алякъанъыз бар? Якъында такъым Тюркиеде оюн кечирди. О насыл олып  кечти? Мен бу такъымнынъ баш спонсоры олам. Бу оюн ярдымынен биз бир сыра ясакъларны ёкъ этип, халкъара севиеге кечип олдыкъ, оюн гузель кечти. «Къызылташ» 3:1 эсабынен енъди. Машалла бизим футболджыларымызгъа, олар яхшы азырландылар, буны эм Тюркие идманджылары, эм де футболджылар айырыджа къайд этти. Биз исе озь тарафымыздан оларны Къырымгъа невбеттеки оюнгъа давет эттик. Ве шимди энди азырлыкъ корьмектемиз. Эльбетте, биз бу нокътада токътамаймыз ве даа бир къач девлетлернен музакерелер кечирип, невбеттеки оюнгъа чыкъаджакъ оламыз. Насыл иншаатны къурмагъа арз этесинъиз? Джами - эр бир мусульман ичюн гъает муимдир. Ве бизим Джума джамимизнинъ къуруджылыгъы - тарихий вакъиадыр. Онынъ ичюн Джума джамининъ къуруджылыгъы меним буюк арзум ве энъ муим иншаатымдыр. Шимди эсас вазифем  – оны къурып битирмектир. Шимди зенаатны сечкен яшларгъа насыл тевсиелеринъиз олур? Афсус ки, чокъусы генчлерни азырлагъан сонъ, олар Къырымдан тыш чыкъа ве анда озь ишини девам этелер. Бунъа бакъмадан, базы яшлар къала ве бизнен берабер инкишаф эте. Онынъ ичюн генч мутехассысларгъа, биринджиден, сабыр тилемеге истейим. Бирден гузель къуруджы олмагъа ве яхшы айлыкъ да алмагъа къолай дегиль. Бунынъ ичюн чокъ чалышмакъ ве теджрибени арттырмакъ керек.   Миллетимизнинъ инкишафы ичюн не япмалымыз? Мендже, бугуньки куньде къырымтатар халкъынынъ инкишафы ичюн бутюн шараитлер бар. Эр шей бизим къолумызда. Эгер яшларымызнынъ ана-тилимизни огренмеге фырсатлары олса, бу фырсатны къачырмамакъ керек. Бизим яшлыгъымызда бизге буны ясакъ эте эдилер, окъумагъа, бакъып-динълемеге бир шей ёкъ эди. Ве ойле бир шараитлер къурулгъан эди ки, биз атта тышта озь тилимизде лаф этмеге утана эдик, бизге душманларгъа киби бакъа эдилер. Шимди исе ана тилимизде лаф этмек атта мот олды. Онынъ ичюн шимди генчлеримиз, биринджиден, тилимизни, медениетимизни, тарихымызны огренмек кереклер.   Эвелина ЗАИТОВА