Хидает
Акъяр джамиси
Опубликовано:
Акъяр дживары асырлар девамында чешит миллет ве фаркълы дин менсюплери яшагъан бир мекян эди. Шу ерде мусульманлар, христианларнынъ чешит акъымлары, яхудийлер яшагъанлар. Эскиден Акъяр денъиз ялысында бир кой олгъан, сонъра исе, койнинъ янында къурулгъан шеэрнинъ ады олды. Къырым Русие императорлыгъы теркибине кергенден сонъ, шу ерде Русие къараденъиз донанмасы ичюн къурулаяткъан шеэрге Севатополь ады берильди. Къырымтатарлар исе, шу шеэрге эп Акъяр айтмагъа девам эткенлер. 1900 сенеси кечирильген эалини эсапкъа алув джедвелине коре, Акъярда мусульманларнынъ сайысы бинъден зияде эди. Иште, буны козь огюне аларакъ, 1907 сенеси шеэр мемуриети джами къурулышы ичюн топракъ айыргъан. Къуруджылыкъ беш йыл девам эткен ве маддий сермиялар эм шеэр эалиси, эм де меценатлар тарафындан берильген. Шуны да къайд этмелимиз ки, озь маддий дестеклерини шахсен император II Николай ве Бухара эмири бергенлер. Император бойле арекет иле Акъярны сыкъ зиярет эткен бабасы III Александрнынъ хатырасыны анъмакъ ниетленген эди. Джамининъ ильк ташы 1909 сенеси июньнинъ 28-инде къоюлгъан, тедбир шеэр башлыгъы, контр-адмирал Сергей Кульстрем, дин эрбаплары, мусульман забитлер ве давет этильген бир чокъ мусафир иштиракинен тантаналы шекильде кечирильген. Джамининъ ресмий ачылышы исе, 1914 сенеси, апрельнинъ 20-синде олып кечкен. Джами эм арбийлер, эм де сырадан ватандашлар ичюн ачыкъ эди. Меракълы малюмат: хадж ибадетини ерине кетирмек ичюн Русиеден Саудие Арабистанына кеткен хаджылар Акъярдан ёлгъа чыкъа эдилер ве мытлакъа Акъяр джамисинде намаз къылып, сонъра ёлларыны девам эте эдилер. Белли олгъаны киби, Советлер укюметинде динсизлик мефкуреси себебинден джамилер, дигер диний биналар киби я къапатыла, я да башкъа макъсатнен къулланылып башлай эди. Акъяр джамиси ибадетхане оларакъ 1938 сенесине къадар къулланылды, сонъра исе, бинаны башта анбар, сонъра кинотеатр, даа сонъра Къараденъиз донанмасынынъ архиви оларакъ къуллангъанлар. Экинджи Джихан дженки вакъытында авиабомба патлавы себебинден джамининъ дамы ве къуббеси йыкъылгъан, шу вакъиа нетиджесинде янгъын юзь берди ве бина ичиндеки агъач япылары янып кеткен. Бир тек минаре о заман зарар корьмеген, лякин оны 1948 сенеси танкларны къулланып йыкътырдылар. Совет укюмети ёкъ олгъан сонъ ве къырымтатарлар топлу шекильде ватангъа авдет этип башлагъан сонъ, 1992 сенесинден башлап, Акъяр дин джемиети Къараденъиз донанмасынынъ къоманданлыгъынен келишип, джамининъ экинджи къатында джума намазларыны кечирип башлагъан. Даа эки сене сонъра исе, джами бинасы тамамен мусульманларгъа къайтарылгъан. Акъяр джамиси Къырым джамилеринден Мысыр мамлюк услюбинде къурулгъан екяне джамидир. Къурулышынынъ хусусиетлеринде Сурие ве Мысыр мимарий инджеликлерини коре билемиз. Бина тыш тарафтан оймалы ташларнен сюслендирильген, шималий ве дженюбий тарафтан нештер шекилли пенджерелер ерлеше, диварлар исе, Балыкълава ве Кефеде имал этильген мермер керпичнен къаплы. Эсас киришнинъ кемери астында бойле языны корьмемиз мумкюн: «III Александрнынъ хатырасына». Джами ичини сюслендирген дёрткоше чинилер, эсасен, мавы ве беяз ренклерде, оларны Тюркиенинъ Изник шеэрининъ усталары имал эткенлер. Узерлеринде фаркълы геометрик ве осюмлик орьнеклерини коре билемиз. Ондан да гъайры, базы чинили диварларда мукъаддес Къуран-ы Керимден арапча аетлер иле хатлар де бар. Акъяр джума джамининъ минареси секиз кошели сютюн корюнишинде тегиз коник устю ве оймалы бир шерефели олып, 40 метрге юкселе. Эсас бинанынъ юксеклиги исе – 26 метрдир, узеринде исе, ай шекилинде алем бар. Джума джами Акъярнынъ Ленин районында, Кулаков сокъагъы, 31 адреси боюнджа ерлеше.
Селямлашув адабы
Опубликовано:
Селям алейкум, урьметли окъуйыджылар! Медениетимиз ве динимизде селямлашувнынъ эмиетини огренмеге теклиф этемиз. Адетлеримизде селямлашувны ифаде эткен фаркълы сёзлер бар: «мерхаба», «хайырлы куньлер» ве саире, амма энъ чокъ къулланылгъан ибаре – «селям алейкум». Буюклеримиз балалыкътан ильк сёзлернен бир сырада бизни селямлашмагъа огрете эдилер. «Селям алейкум» ибареси бизге Мухаммед Пейгъамберимизден (с.а.в.) къалгъан мирастыр. «Селям алейкум» ибаресининъ манасы бу дюньяда, эм де келеджек дюньяда олгъан къыйынлыкълардан къуртулув, гонъюль раатлыгъы манасыны ташып, асылында, бир дуадыр. «Селям» сёзюни «барышыкълыкъ, аманлыкъ, тынчлыкъ, селяметлик» оларакъ терджиме этмек мумкюн. Демек, мусульманлар селямлашкъанда бири-бирине эки дюньяда бахт тилейлер. Селямлашув насыл япылыр, ким биринджи селям бермек керек, кимнен селямлашмакъ мумкюн ве кимге джевап бермели… яни селямлашувнынъ белли бир адабы бар ве оларны Пейгъамберимизнинъ (с.а.в.) суннетинде огрене билемиз. Пейгъамберимиз (с.а.в.) селямлашувнынъ эмиети акъкъында бойле буюргъан: «Иман этмегендже, дженнетке кирмезсинъиз! Бир-биринъизни севмегендже, керчектен иман эткен сайылмазсынъыз. Бир-биринъизни севменъиз ичюн не япаджагъынъызны анълатайыммы? Бир-биринъизнен чокъча селямлашынъыз!» (Муслим, «Иман», 93). Демек, селямлашув садедже гузель эдепнинъ косьтергичи дегиль, о, инсанлар арасында севги ве урьметни арттыра ве иманнынъ къавийлешмесине ёл ача, къавий иман исе, бизге, иншаллах, дженнет къапыларыны ачар. Селям бермек – сунеттир, джевап бермек исе, – фарздыр. Селямнынъ джевабы я айны, я да даа гузель олмалы. Буны бизге Аллаху Тааля мукъаддес Къуран-ы Керимдеки «Ниса» суресининъ 86 аетинде анълата: «Сизге селям берильгенде я даа гузель, я да айны джевап беринъ. Аллах эр шейнинъ эсабыны эксиксиз биледир». Даа гузель джевап насыл берилир? Буны бизлерге Пейгъамберимиз (с.а.в) огрете. Хадислерге эсасен, «Эс-селяму алейкум» я да «Селямун алейкум» («Устюнъизде селяметлик олсун»), – дие, селям берильгенде, джевап оларакъ я айны тилек айтылмалы, – «Ве алейкуму’с-селям»/«Ве алейкум селям» («Сизинъ устюнъизде де селяметлик олсун»), я да «ве рахметуллахи» иле «ве беракятух» ибарелери къошулып, даа гузель джевап берильмели. Шу ибарелер садедже джевап оларакъ дегиль, селямлашув оларакъ къулланмакъ мумкюн: «Эс-селяму алейкум ве рахметуллахи ве беракятух» («Устюнъизде селяметлик, Аллахнынъ мерхамети ве берекети олсун»). Джевабы исе, – «Ве алейкуму’с-селям ве рахметуллахи ве беракятух» («Сизинъ устюнъизде де селяметлик, Аллахнынъ мерхамети ве берекети олсун»). Бойледже, селямгъа къошулгъан ибарелер къорантанъызгъа Аллахтан рахмет ве берекет тилегини ифаде эте. Бундан да гъайры, «Эс-Селям» – Аллахнынъ гузель адларындан биридир. Онынъ эксиклерден узакъ олгъаныны ифаде эте. Бундан да гъайры, Аллах, къулларынынъ раатлыгъыны къорчалай, оларны фаркълы хавфлы вазиетлерден къуртара, оларгъа селяметлик бере. Мусульманлар къуллангъан селямлашув шекили дженнет багъчаларында да бериледжек. Шу акъта Къуранда бойле айтыла: «Мелеклер оларнынъ янларына эр къапыдан киреджеклер (ве айтаджакълар): «Сабыр эткенинъиз ичюн селям алейкум (устюнъизде селяметлик олсун)!» («Рад» суреси, 13/23-24 ает). Девамы оладжакъ...
Салгъыр баба азизи абаданлаштырылмасыны беклей
Опубликовано:
Акъмесджитте, Воровского сокъагъында ерлешип, мусульманлар ичюн дегерли олгъан Салгъыр баба азизи аджыныкълы алдадыр. Чокъ йыллар девамында тарихий топракъ бакъымсыз къалды. Ниает, йигирми йыллыкъ курештен сонъ, абиде Къырым мусульманларына къайтарылды, ве, эндиден сонъ, оны темизлемек ве зияретчилер ичюн ачмакъ мумкюн оладжакътыр. Акъмесджит шеэр мемуриетининъ 26.11.2020 тарихлы къарары иле Воровского, 7, адреси боюнджа ерлешкен Салгъыр баба азизи оларакъ мешхур топракъ саасы Къырым Джумхуриети ве Севастополь шеэри мусульманлары диний идаресининъ мулькиетине теслим этильди. «Йигирми йыл девамында Къырым Муфтилиги адындан шеэр мемуриетине мураджаатлар язылды ве, ниает, Салгъыр баба азизининъ топрагъы Къырым Муфтилигининъ мулькиетине кечти. Эки сотка топракъ саасы йигирми йыл девамында бакъымсыз къалды. Къырым Муфтилиги анда вакъыт-вакъыт талакъалар кечире эди, амма шу сааны абаданлаштырмакъ имкяны тек шимди, топракъ КъМДИ мулькиетине кечкен сонъ, пейда олды», – деди КъМДИ къуруджылыкъ ве топракъ меселелери боюнджа болюкнинъ рехбери Эрвин Керимов. Динимизде азиз демек, софу инсан демектир. Салгъыр баба да бойле инсанлардан бири эди. О, Къырымда яшагъан эмиетли софулардан биридир. Раббимизнинъ разылыгъы ичюн тырышып, о, чокъ йыллар девамында халкъымыз ве динимиз ичюн хызмет эткен. Азиз Салгъыр баба Къырымгъа даа орта асырларда кочькен шейхлар сюлялесинден эди. Онынъ тефеккюр ве ибадет ичюн айырылгъаны тенхалыкъ ери Салгъыр озенининъ юкъары ялысындаки эмель тереклиги эди. Бунъа коре, озь адыны, о, Салгъыр озенинден алгъан. О, эм табип олып, дин эсасларыны къулланып, инсанларгъа чешит хасталыкълардан тедавийленмеге ярдым эте эди, эм де шеэрнинъ маневий насиатчысы эди. Онъа, хусусан, сагълыкъ проблемлери себебинден баласы олмагъан къадынлар мураджаат эте эдилер. Базы риваетлерге коре, айны бу себептен Акъмесджиттеки Воровского сокъагъында ерлешкен Биринджи лохсане Салгъыр бабанынъ эви янында къурулгъан. Салгъыр баба дин менсюплигине бакъмадан, эр кесге ярдым эте эди. Къырым Муфтисининъ муавини Айдер Исмаилов динимизде азизлернинъ хусусий ери акъкъында тариф этти: «Азизлер динимизде урьмет косьтерильмеси керек олгъан инсанлардыр. Классик Ислям эдебиятында оларгъа «вели» деп айтыла, – «Аллахнынъ вели къуллары». Велилерге даа «эвлия» ве «эрен» айта эдилер. Бунынънен алякъалы Ислямда бир хадис-и шериф бар. Аллаху Тааля дей ки, бир инсан фарзларны ерине кетирип, манъа якъынлаша, ондан сонъ нафиле ибадетлерни япып, даа зияде якъынлаша, ве ойле дереджеге келе ки, Мен онынъ корьген козю, эшиткен къулагъы, туткъан эли ве юрьген аягъы олурым, ве, даа сонъра, Мен оны северим. Кок ве ер эхлисине де оны севмесини эмир этерим. Оны эр ерде гузель бир шекильде къабул этерлер. Ким де меним вели къулларыма дженк ачса, мен де онъа къаршы дженк ачарым, деп буюра. Онынъ ичюн бизде Къырымда эвель-эзельден бу мубарек инсанларгъа урьмет косьтерильген, олар вефат эткен сонъ къабирлери абаданлаштырылгъан». Якъында Салгъыр баба азизининъ саасында темизлик ишлерининъ кечирилюви планлаштырыла, бундан сонъ исе, абаданлаштырув ишлери башланаджакъ. Эски азизге алякъасы олмагъан къурулышларнынъ ёкъ этильмеси, къуругъан осюмликлернинъ темизленюви, мындаки чокъракънынъ темизленип ачылмасы ве ешиль декоратив осюмликлернинъ сачылмасы козьде тутула. «Биз, къырымтатар халкъы ичюн бу бир нишан, бир аляметтир. Олар бизим гъурурымыз, маневий буюклеримиздир. Онынъ ичюн биз элимизден кельгени къадар бу хатыраны яшатмакъ керекмиз. Оларнынъ къабирлерини абаданлаштырып, къалдырмакъ керекмиз. Бу мында, Къырымда, мусульманларнынъ эвельден яшамалырынынъ аляметидир», – къайд этти Айдер Исмаилов. Къырым Муфтилиги гонъюлли оларакъ шу ишке къошулмагъа ве Акъмесджитнинъ тарихий абидеси олгъан Салгъыр баба азизининъ абаданлыштырылувы боюнджа озь фикир ве гъаелеринен пайлашмагъа истегенлерни давет эте.
Къырым Муфтисининъ Къырымда коронавирус хасталыгъынынъ даркъалувынен алякъалы мураджааты
Опубликовано:
Къырым Муфтисининъ Къырымда коронавирус хасталыгъынынъ даркъалувынен алякъалы мураджааты Къырым Муфтиси мусульманларны ватандашлыкъ месулиетини косьтерип, коронавирус инфекциясынынъ даркъалмамасы ичюн керекли тедбирлерни алмагъа чагъырды. Урьметли диндашлар, къыйметли ватандашлар. 2020 такъвим йылы екюнлене. Къырымда коронавирус инфекциясынынъ тез даркъатылувы себебинден биз эр кунь якъынларымызны, сойларымызны, достларымызны, семетдешлеримизни гъайып этемиз. Бугуньки куньде хавфлы вазиет девам этмекте. Шу себептен сизге кене мураджаат этип, кендинъизнинъ ве якъынларынъызнынъ сагълыкъларыны къорчаламанъызны риджа этем. Динимиз бизден эм бир инсаннынъ, эм де бутюн джемиетнинъ сагълыгъыны къорчаламакъны талап эте. Бугунь эр биримизнинъ устюнде месулиет бар. Къуранда: «Озь-озюнъизни техликеге атманъыз», – деп буюрыла! («Бакъара» суреси, 2/195 ает). Хавфсызлыкъ тедбирлерине риает этменъизни риджа этем. Мусульманларгъа ляйыкъ шекильде шахсий темизлик къаиделерине риает этинъиз, инсанлар топлу олгъан ерлерге къошулманъыз ве, имкянынъызгъа коре, мумкюн олгъаны къадар, къатнамаларынъызны сынъырламагъа тырышынъыз. Хусусан, уйкен несилимиз бу къаиделерге риает этмели. Имкянынъызгъа коре, къалабалыкъ тойларны ве кутьлевий тедбирлерни башкъа вакъыткъа кечиринъиз, дженазе азырлыкъларынынъ вакъытыны къыскъартмагъа тырышынъыз, дженазеде хавфсызлыкъ месафеси къаидесине риает этинъиз. Джамиге азырлангъанда, озь намазлыкъларынъызны алынъыз. Джума намазы вакъытында мытлакъа аранъызда бир ярым метр месафе олсун, тиббий маскаларны киймеге унутманъыз. Бойледже, сиз эм озюнъизни, эм дигерлерини къорчаларсынъыз. Хасталыкъ аляметлерини, алсызлыкъ дуйсанъыз, хасталыкъ даркъалувынынъ себепчиси олмамакъ ичюн, лютфен, джамиге кельменъиз. Хасталыкъ аляметлерини дуйсанъыз, мытлакъа экимге мураджаат этинъиз, озь башынъызгъа тедавийленювнен огърашманъыз! Аллахкъа дуа этип, бизни белялардан сакъламасыны, къаза-беляларгъа огърагъанларгъа ярдымджы олмасыны, хасталыкъ себебинден бу дюньяны терк эткенлерининъ джанына рахмет этмесини тилеймиз. Дуа – сонъсуз-тюкенмез кучь менбамыздыр!
Ольгеннинъ борджлары не япылмакъ керек?
Опубликовано:
Эбу Муса (Аллах ондан разы олсун) бойле анълаткъан эди: «Ресулюллах (алейхи’с-саляту вес-селям) буюргъан эди: «Аллаху Таалянынъ назарында бир къулнынъ Аллах тарафындан ясакъ этильген буюк гунахлардан сонъ, озюнен кетире бильген энъ буюк гунахлардан бири – инсаннынъ тёленеджек бир шей къалдырмайып, устюнде борджу олгъаны алда ольмесидир» (Эбу Давуд, «Бую», 9). Онынъ ичюн не ольгенге борджлу къалмакъ керек, не де борджларны къапатмадан, бу дюньядан кетмек керек. Эбу Хурейре (Аллах ондан разы олсун) бойле деген: «Ресулюллахкъа (с.а.с.) баштаки вакъытларда борджлу олгъан бир мевта кетирильгенде: «Борджуны тёлемек ичюн бир шейлер къалдырдымы?», – деп сорай эди. Эгер борджуны къапатаджакъ бир мал къалдыргъан олса, намазыны къылдыра эди. Эгер борджуны тёлейджек бир шей къалдырмагъан олса, намазыны къылдырмай эди ве: «Аркъадашынъызнынъ намазыны сиз къылынъыз», – дей эди. Юдже Аллах онъа фетихлерини насип эткенден сонъ, Аллаху Тааля Къуран-ы Керимде: «Небий муминлерге озь джанларындан даа якъындыр» («Ахзаб» суреси, 6 ает), – буюргъандан сонъ, – «Бундан сонъ ким борджлу олгъаны алда вефат этсе ве борджуны тёлемек ичюн бир шей къалдырмаса, оны тёлемекни мен устюме алам. Ким де озюнден сонъ бир мал къалдыргъан олса, о да мирасчыларына аиттир», – деп буюргъан» (Бухарий, 376, 425; Муслим, 62; Несаий, 379; Ибн Мадже, 77; Таялисий, 2338; Ахмед, 290, 399, 453). Онынъ ичюн дженазеде имам джемааттан мевтанынъ борджуны ким алыр деп сорай, якъынларындан бири бу вазифени устюне алгъан сонъ, дженазе намазы къылына. Бунынъ янында ольген ичюн: – «Оны насыл биле эдинъиз?», – «Пек яхшы адам эди», – «Акъкъынъызны элял этинъиз», – «Элял олсун», демек, шубе ёкъ ки, гузель бир шей. Амма бир тек булар оны къуртармаз, акълар тёленген олмаз. Ольгеннинъ кимге борджу олса, кимнинъ акъкъы олса, тёленмек керек, кечиктирмемеге тырышмакъ керек. Бордж мевта комюльмеден эвель тёленсе, энъ азындан, якъыны борджуны боюнына алса, медфун къабир азабыны чекмез, иншаллах. Пейгъамберимиз: «Муминнинъ руху, борджу тёленмегендже, онъа багълы къалыр», – деген («Риязу’с-салихин», 2/947). Ольгеннинъ борджлары мевзусында васиети олса, динге уйгъун исе, ерине кетириле. Къулгъа олгъан борджны тёлемек мумкюндир ве даа къолайдыр. Амма Аллахкъа нисбетен терк этильген, ихмал этильген я да япыламагъан ибадетлернинъ тёленмеси даа зордыр. Къулгъа олгъан бордж насыл, тёленгенде, ёкъ олса, Аллахкъа олгъан бордж да къапатыла, Аллах да къабул этсе, бордж тюше. Къапатылмагъаны вакъыт, ольген о киши онынъ джезасыны чекеджек. Емин кеффарети, ораза борджлары ичюн фидье берильмеси мумкюн, Аллах: «Шубесиз, яхшылыкълар яманлыкъларны ёкъ эте», – деп буюра («Худ» суреси, 114 ает). Бунъа коре, фидье берилип, Дженаб-ы Аллахнынъ афу этмеси умютинен дуа этиле. Бу фидьелер мытлакъ ихтиядж саиплерине берильмеси керек. Эр намаз борджу ичюн бир ораза фидьеси бергенлер де бар. Асылында, Къуранда ве Суннетте бойле бир шей ёкъ. Буюклеримиз, иншаллах, афу олур умютинен хош корьгенлер ве намазны оразагъа ошаткъанлар. Амма, намаз къасдлы шекильде, биле-биле терк этильген олса, фидье берильмез. Лякин хасталыкъ себебинден къылынмагъан намазлар ичюн фидье бериле биле. Емин, намаз, ораза, адакъ киби борджлар ичюн бир микъдар акъчанынъ эльден эльге «къабельту ве хебту» («къабул эттим ве башкъасына багъышладым»), деп инсанлар арасында искъат адынен берильмеси янълыштыр. Аз бир паранен чокъ бордж тёленмей. Аллахны алдатып оламазмыз, бир тек озюмизни алдаткъан олурмыз. Бир кимсе къасдлы, биле-биле кучю, имкяны бар олгъанда, намаз къылмаса, ораза тутмаса, акъчасына ишанып, «тёлерлер, къуртарырлар», деп тюшюнсе, бу – яман бир ниеттир, Аллах афу этмез. Япылгъаны да къабул олмаз. Олюм тёшегинде олгъан кимсеге къулгъа ве Аллахкъа олгъан борджлары акъкъында суаль берильсе, чокъ уйгун олур. Я да бу меселеде васиети бар исе, онъа коре арекет этилир. Шуны унутмайыкъ ки, кимсе кимсенинъ ерине ораза тутып, намаз къыламаз. Лякин япамагъаны хадж ерине хаджгъа кетип, къурбан чалып, намаз къылып, ораза тутып, зекят берип, савабы ольгенге багъышлана биле. О саваптан олюге файда тиер. Бир кересинде бири Пейгъамберден: «Анамнынъ ерине ораза тутсам олурмы?», – деп сорагъанда, Хазрет-и Пейгъамбернинъ: «Ананънынъ адына бордж олса, оны тёлемез эдинъми?» – дегени, яни «Аллахнынъ борджу тёленмеге даа ляйыкътыр» дегени анълатыла (Бухарий, «Савм», 742). Борджларнынъ тёленмеси кечиктирильмемек керек. Чюнки ольген киши эсап берип тургъанда, 7, 40, 52 кунюни беклемек олмаз, кунь саймакъ олмаз. Къалдыргъан малындан борджлары къайтарылмакъ керек. Эвлятларынынъ я да якъынларынынъ тёлемек кучю ве истеги бар исе: – Адакъ борджу ичюн, адакъ не исе, о ерине кетириле; – Емин борджу ичюн он фукъаре тойдурыла (Бакъ: «Маиде» суреси, 89 ает); – Ораза борджу ичюн куньлюк саба-акъшам бир фукъаре адам тойдурыла (Бакъ: «Бакъара» суреси, 84 ает). Табиий ки, Аллах ихляслы амеллерни тилесе, къабул эте. Эр борджуны тёледик деп, кескин лаф этмек олмаз, къабул олунмасы ичюн Аллахкъа дуа этилир. Бордж меселесинде муим олгъан – яшагъанымыз маальде оларны къайтармакътыр, эгер апансыздан кельген олюм къайтармагъа чаре къалдырмагъан олса, балаларымызгъа буны бильдирмек, бордж бергенде, алгъанда язмакъ – ишимизни къолайлаштыра. Дженаземизде балаларымыз о борджларны я къайтарыр, я да кефиль олур, устьленирлер. Бунынъ янында бельгилемек керек ки, бир кимсе борджлу ольсе, ве ич бир кимсе онынъ борджуны боюнына алмаса биле, о мусульманнынъ дженазеси къылыныр! Борджлу деп, дженазе ортада къалмаз, лякин о адам борджларынынъ эсапларыны энди Аллах къатында тёлер. Аллаху Тааля борджлуларгъа борджларыны къайтармагъа насип эйлесин, джумлемизге де энъ башта Аллахкъа олгъан борджларымызны энъ гузель шекильде къайтармагъа насип эйлесин! Раим Гафаров
Несибе (радыяллаху анха)
Опубликовано:
Хазрет-и Несибенинъ бабасынынъ ады Каб, анасы исе, – Рабабтыр. Мединедеки мусульманлар Пейгъамберимизнинъ шеэрлерине кельмесини пек истей эдилер. Араларындан 75 кишиден ибарет бир эйет Пейгъамберимизни давет этмек ичюн Мекке дживарындаки Акъабе деген ерге кельдилер. Бу ерде Пейгъамберимизнен корюшип, оны Мединеге чагъыраджакъ эдилер. Араларында эки ханым да бар эди. Олардан бири – бугуньки къахраманымыз Несибе эди. Бир йыл эвельси Севгили Пейгъамберимиз (с.а.с.) Мусаб бин Умейрни (р.а.) Мединеге Ислямны огретмек ичюн ёллагъан эди. Несибе (р.а.) онынъ вастасынен мусульман олды. Пек кучьлю бир иманнынъ саиби эди. Бу иманы огърунда эр шейини феда этмеге азыр эди. Умму Саид онынъ икяесини бойле анълата: «Бир кунь Несибенинъ янына бардым ве «Манъа Ухуд кунюни анълатып олурсынъмы? – дедим. Бойле анълатты: «Ухуд дженкинде иштирак эттим. Янымда бир савутта да сув бар эди. Расулюллахкъа якъынджа бардым, сахабелер де янында бар эди. Мусульманлар дженкте гъалебе къазандылар. Амма бираздан мушриклер янъы къуветнен уджюм эттилер. Пейгъамберимизнинъ янындаки сахабелер я шеит ола, я да къача эди. Янында пек аз адам къалгъан эди. Онъа бир зарар тиеджегинден къоркътым. Мен де къылычымны алып, онынъ янына кельдим. Акъайым ве огълум да янымда эдилер. Берабер Пейгъамберимизни къорчаладыкъ». Несибе Пейгъамберимизнинъ этрафында бир кобелек киби учып тура эди. Пейгъамберимиз исе, онъа: «Эй, Умму Умаре! Сенинъ даянгъанынъ шейге Хабешистан биле даянмаз! Хабешистан биле даянмаз!» – деп, оны макътады. Энъ ярамаз мушриклерден бири, Ибн Камра, Пейгъамберимизге буюк бир таш атты. Бу таш Пейгъамберимизнинъ эки тишини къырды ве бетини яралады. Пейгъамберимизни бу алда корьген Несибе (р.а.) шу адамгъа уджум этти. Амма омузындан яраланды. Буны корьген Пейгъамберимиз (с.а.с.) огълу Абдуллахкъа: «Ананънынъ ярасыны сар», – деди, ве – «Аллахнынъ берекети сизнен олсун! Ананънынъ дженнеттеки ери фелянчелернинъ еринден устюндир. Бабанънынъ дженнеттеки ери фелянчелернинъ еринден устюндир. Сенинъ еринъ исе, фелянчелернинъ еринден устюндир», – дие къошты. Несибе (р.а.) бу сёзлерни дуйгъанынен, аман: «Эй, Аллахнынъ Пейгъамбери! Манъа дуа эт де, дженнетте санъа къомшу олайым!», – деп риджа этти. Пейгъамберимиз (с.а.с.) эллерини ачып, дуа этти: «Аллахым! Оларны манъа дженнетте къомшу ве аркъадаш эт!» Бу сёзлерден сонъ, Несибе (р.а.) буюк севинч ичинде: «Эльхамду лиллях! Бундан сонъ башыма не кедер кельсе, алдырмам», – деди. Арадан чокъ йыллыр кечти, амма Пейгъамберимиз (с.а.с.): «Ухуд дженки куню сагъымда, солумда ве бакъкъаным эр тарафта, этрафымда Умму Умарени коре эдим», – деп, бу ханым сахабенинъ косьтерген къахраманлыгъыны макътай эди. Бу джесюр, арслан юрекли ханым Ухуд дженкинде он эки яра алды. Пейгъамберимизнинъ (с.а.с.) пек къыймет кескени ве даима зиярет эткени Несибе (р.а.), бундан гъайры, Хайбер ве Хунейн дженклеринде де иштирак этти. Ве умреге биле барып кельди. Пейгъамберимизнинъ вефатындан сонъра, Мусейлеме деген яланджы бир адам чыкъып, озюни пейгъамбер деп илян этти. Эбу Бекир (р.а.) онъа къаршы ордунен чыкъты. Бу ордуда Несибе (р.а.) да бар эди. Несибенинъ (р.а.) къайда ве насыл вефат эткени белли дегиль. Аллах ондан разы олсун! Эмине Асанова
Коккозь джамиси
Опубликовано:
Ислям дини Къырымгъа кельгенден берли ярымадамызнынъ фаркълы кошелеринде джамилер къурула. Меракълысы шу ки, джамилер тек мусульманлар я да тек Къырымда яшагъан сакинлер дегиль де, башкъа дин менсюплери тарафындан да къурула эди. Бойле джамилерден бири – Багъчасарай районынынъ Коккозь коюнде ерлеше. Князь Феликс Феликсович Юсупов Коккозь эалиси ичюн джамини эдие оларакъ къурды. Князь тамырлары ногъайлардан келип чыкъкъан Юсуповлар сюлялесиненден олып, Русие императорлыгъынынъ генерал-лейтенант рутбесинде бир задекяны эди. Сюляленинъ эдждатлары, ногъай мырзалары, даа XVI асырда христиан динине кечтилер. Юсуповлар энди чокътан мусульман олмагъанына бакъмадан, эм Коккозьде джами, эм де янында чешме къурып, ерли сакинлер ичюн эйилик япмагъа истедилер. Айрыджа, шу койде Юсуповларнынъ сарайы ерлеше эди. Эм сарайынынъ, эм де Коккозь джамисининъ мимары Николай Краснов олды. Югославия тамырлы мимар олгъан Краснов Къырымда гъает белли биналарнынъ муэллифидир. Оларнынъ арасында Ливадия чар сарайы, бу куньгедже сакъ-ланып къалмагъан Гъурзуф джамиси, Кореиздеки Юсуповлар ве Дюльбер сарайлары ве дигерлери. Мимарий абиде оларакъ белли олгъан Коккозь джамиси 1910 сенеси койнинъ меркезинде, Коккозь озенининъ сол тарафында къурулгъан. О, XX асырнынъ башында койдеки беш джамиден бири эди. Джами Юсуповлар сарайына якъын къурулды ве ёлнынъ къаршы тарафында айны девирде чешме де къурулгъан эди. Джами Къырым мусульман мимарджылыгъынынъ энъ гузель аньанелери узьре къурулгъан. Бинанынъ узунлыгъы – 15 метр, кенълиги – 12 метрни тешкиль эте. Минареси джами бинасындан айры тура. Еди метрлик диварларында арап языларыны корьмек мумкюн. Базы малюматларгъа бинаэн, дивардаки языларны 1881 сенеси Коккозьде догъгъан белли шаиримиз, оджа ве мутефеккир Усеин Шамиль Тохтаргъазы язгъан. Джамининъ ренкли джамлардан япылгъан пенджерелери бинаны хош ве гонъюльге сыджакъ ярыкънен толдура. Таванда секизкошели балабан авизе де бу муитни тамамландыра. Совет укюмети девиринде джами клуб оларакъ къулланылгъан, минарени исе, бутюн джамилердеки киби, алып ташламагъа арекет эттилер, лякин, шаатларнынъ сёзлерине эсасен, трактор минарени тюшюрип оламады. Шимдики куньде исе, джами озь асыл вазифесини эда эте. Эм балалар, эм де уйкенлер ичюн дин дерслери, семинарлар кечириле, ве бир асырдан эвель князь Юсупов япкъан эйиликнинъ хайырыны коккозьлюлер аля даа коре. Алие Сеферша
Эвлилик акъкъында хадислер
Опубликовано:
«Эвлилик – меним ёлумдыр, ондан юзь чевиргенлер, менден юзь чевирген киби олур» (Бухарий, Муслим); «Дёрт шей бу дюньяда ве келеджек дюньяда берильген энъ гузель ниметтир: 1) миннетдарлыкъ дуйгъан юрек, 2) Аллахны анъгъан тиль, 3) беляларгъа даянгъан вуджут, 4) омюр аркъадашына бедени ве малы джеэтинден хаинлик этмеген къадын» (Бухарий, Муслим); «Юдже Раббимиз намуслы къадынны берген инсангъа иманнынъ да ярысыны берди. Экинджи ярысы джеэтинден де иманлы олсун» (Хаким); «Бу дёрт шей Аллах Пейгъамберининъ суннетиндендир: алчакъгонъюллилик, гузель къокъунынъ къулланылувы, эвлилик ве тишлерни темизлемек» (Тирмизий); «Къорантада олгъан джынсий мунасебетлернинъ гизли тутулмасы – акъайнынъ апай огюндеки борджу, ве, аксине, мунасебетлернинъ белли этильмеси – буюк гунахлардан биридир» (Муслим); «Шубесиз, къадын къабургъагъа бенъзей! Оны тюзельтмеге истесенъ, къырарсынъ, олгъаны киби къалдырсанъ, онынъ къыйышлыгъыны козь огюне алып, къоранта аяты бахтлылыгъынынъ дадыны алырсынъ» (Бухарий, Муслим); «Бу дюньяны терк эткен ве акъайы разы олгъан эр бир къадын дженнетке кирер» (Тирмизий); «Фукъареликтен къоркъып эвленмегенлер бизден дегильдир» (Эбу Мансур).
Мусафирлик адабы
Опубликовано:
Ислям динимизде ве бизим къырымтатар адетлеримизде мусафирлерге буюк урьмет косьтериле. Келинъиз, бу макъалемизде биз Пейгъамбер Эфендимиз (с.а.с.) мусафирлернинъ икрамында къайсы хусусларгъа дикъкъат эткенине бир назар ташлайыкъ. Мусафирге икрам этмек, оны сыйламакъ – динимизнинъ эмиридир. Ресулюллах (с.а.с.) бойле буюргъан эди: «Аллахкъа ве Ахирет кунюне инангъан кимсе мусафирлерине икрам этсин» (Бухарий). Пейгъамберимиз (с.а.с.) мусафирлерини шахсен озю икрам эте эди. Бир кунь Пейгъамберимиз (с.а.с.) сахабелерине бойле буюргъан: «Аллахкъа ве Ахирет кунюне иман эткен кимсе мусафирлерине акъкъыны берсин!». Сахабелер: «Я, Расулюллах! Мусафирнинъ акъкъы недир?», – деп сорагъанлар. Пейгъамберимиз (с.а.с.) деген: «Оны бир кунь ве бир гедже къаршыламакътыр. Мусафирлик 3 куньдир. Мусафирни 3 куньден зияде къаршыламакъ исе, садакъадыр» (Бухарий). Бундан эвельки макъалелеримизде ашамакъ ве ичмек адабында исрафтан къачынмакънынъ муимлигини ачыкълагъан эдик. Амма мусафир икрамында ве мусафир ашагъан ашта исраф ёкъ. Бу икрамнынъ ниети – Аллахнынъ ризасыны къазанмакътыр! Динимизде мусафирлерине икрамда булунмакънынъ буюк бир эмиети бар. Бунынъ айдын нумюнесини сахабелернинъ икрам мисалинде коремиз. Меккели мусульманлар – мухаджирлер, – Мединеге хиджрет эткен сонъ, чокъусы чаресиз, эвсиз ве парасыз эди. Ве мединелилер – энсар, – тарихта энъ буюк мусафирперверликни косьтердилер. Оларгъа эвлерини ачтылар, озь хурма багъчаларынен пайлаштылар. Атта, мусафирлерини къаршыламакъта бир-биринен ярыштылар (Бухарий). Шимди де, Къуран-ы Керимде кечкен мусафирнинъ вазифелерини огренейик. «Нур» суресининъ 27-28 аетлеринде бойле буюрыла: «Эй, иман эткенлер! Озь эвинъизден башкъа эвлерге кельгенинъизни бильдирип (изин алып), эв халкъына селям бермегендже, кирменъиз. Бу сизлер ичюн даа хайырлыдыр. Эр алда, буны тюшюнип анъларсыныз. Анда ич кимсени тапмасанъыз, сизге изин берильмегендже, кирменъиз. Эгер сизге «Арткъа къайтынъ!» – айтсалар, аман къайтынъ». Мында, корьгенимиз киби, Аллаху Тааля эв саиплерининъ акъларыны къорчалай. Эбет, мусафир чокъ урьметлидир, онъа буюк сайгъы косьтериле. Амма, мусафир да базы къаиделерге риает этмели. Ильк эвеля, кельмеден эвель, хабер бермек, эвге киргенде, инсанлар ким олгъаныны бильсин деп, такъырдамакъ ве адыны айтмакъ. Бойледже, бир онъайтсыз вазиетке тюшмемектир. Бир кимсенинъ эвине изинсиз кирмек – харамдыр, гунахтыр. Ислямгъа коре, ана-бабалар я да мукеллеф яшына еткен балаларнынъ одасына кирмеден эвель де такъырдатмакъ керек. Ислям – адалет динидир. Динимиз эм мусафирлерни, эм де оларны къабул эткен саиплернинъ акъларыны къорчалай. Айше Дуран
Сулейман Самединов: «Хафыз олмакъ ичюн истек олмакъ керек»
Опубликовано:
Къырымнынъ Къурман районында ярымадада екяне Хафызлар медресеси чалыша. Ишбу медреседе окъугъан талебелер Къуран-ы Керимни эзберден огренелер. Къурман хафызлар медресесининъ дин оджасы, хафыз Сулейман Самединовнен якъынджа таныш олмагъа теклиф этемиз. Шерефли хафыз унванына, о, айны медресе диварларында наиль олды. Сулейман оджа, сиз Къурмандаки хафызлар медресесининъ дин оджасы оласынъыз. Озюнъиз де шу медресенинъ мезуныcынъыз ве мында хафыз унванына наиль олгъан эдинъиз. Къуранны эзберден бильмек истегинъиз насыл пейда олды? Къуран-ы Керим – Аллахнынъ сёзю, Аллахнынъ Китабыдыр. Ве, эльбетте, эгер бир мусульман киши Аллахкъа якъын олмагъа, Онынъ разылыгъыны къазанмагъа истесе, Онынъ китабы ве сёзюни яхшы бильмек керек. Пейгъамберимиз Мухаммед (с.а.с.) бир чокъ хадисинде Къуран-ы Керимни окъумакъ, анъламакъ ве эзберлемекнинъ муимлиги акъкъында айткъан. Ве бу хадислернинъ биринде бойле буюргъан: «Ким Къуран-ы Керимни акъкъынен окъуса ве онъа коре яшаса, Къыямет куню Пейгъамбер (с.а.с.), сыддыкълар ве шеитлернен берабер оладжакътыр». Иште, бойле ает ве хадислерге эсасен, Къуранны огренип, хафыз макъамына иришмеге истедим. Бунен берабер, оджаларым манъа хафызлыкъ акъкъында чокъ айта эдилер. Хафызлыкънынъ чокъ шерефли ве юдже олгъаны акъкъында... Буларны терен тюшюнип, менде Къуран-ы Керимни башындан сонъуна къадар эзберлемеге истегим пейда олды, Аллаху Таалягъа даа якъын олмакъ ичюн, Онынъ разылыгъыны къазанмакъ ичюн. Медреседе окъугъан йылларынъызны насыл хатырлайсынъыз? Медресеге киргенимде, 17 яшында эдим. Ве, эльбетте, о йыллар пек гузель эди. О вакъытларгъа къайтмагъа истер эдим. Чюнки хатырлайым ки, о заманлары достларымнен пек гузель вакъыт кечире эдик. Эм берабер дерс чалыша эдик, Къуран огрене эдик, эм де дерслер тышында вакъытымызны файдалы кечире эдик. Эльбетте, оджаларыма чокъ тешеккюрлер бильдирмеге истейим, Аллах олардан разы олсун. Оджаларымызнынъ эмеги чокъ къыйметлидир. Эр кес хафыз ола билеми? Бунынъ ичюн не япмакъ керек, насыл чизгилернинъ саиби олмалы? Эльбетте, эр кес хафыз олмай. Аллаху Тааля эр кеске фаркълы къабилиетлер бере. Ве хафызлыкъ да къабилиетнен багълыдыр. Яни эгер инсаннынъ къабилиети бар исе, о, устюнде чалышса, хафыз олур. Къабилиеттен гъайры, муим олгъан шей – истектир. Яни хафыз олмакъ ичюн истек олмакъ керек. Эгер истек олмаса, инсан хафыз олмаз. Бунен берабер, хафыз оладжакъ мусульман гунахлардан узакъ турмакъ керек. Чюнки биз Пейгъамберимизнинъ хадислеринден огренемиз ки, гунахлар Къураннынъ унутылмасына ёл ача. Онынъ ичюн хафыз озь аятына дикъкъат этеджек, гузель ахлякълы оладжакъ. Аллахнынъ эмирлерини ве ясакъларыны ерине кетиреджек. Бутюн бу шейлер, яни къабилиет, истек, гузель ахлякъ, гунахлардан сакъынмакъ киби чизгилер бир арагъа топланса, о заман Аллахнынъ изининен инсан хафыз ола биле. Тахсилинъизни Тюркиедеки Мармара университетинде девам эттинъиз. Бу акъта тариф этинъиз. Шимди тахсилинъизни девам этесинъизми? Къалай Ислямий илимлер медресесини ве хафызлыкъны битирген сонъ, 2010 сенеси мен Истанбулда ерлешкен Мармара университетининъ иляхият факультетине окъумагъа кирдим. Ве анда окъушымны 5 йыл девам эттим. Биринджи йылы биз арап тилини огрендик. Къалгъан дёрт йыл исе, ислямий илимлерни: фыкых, хадис, тефсир, Ислям тарихы, акъаид ве саирени тахсиль эттик. 2015 сенеси мен мезун олдым. Шимди мен даа чокъ дистанцион шекильде тахсилимни девам этмектем. Не вакъыт хафызлар медресесинде чалышмагъа башладынъыз? Бойле медресенинъ тахсиль системасы дигер медреселернинъкинден фаркъ этеми? Къурман Хафызлыкъ медресесинде 2017 сенесинден башлап, чалышып башладым ве бу куньге къадар чалышмакътам. Эльбетте, хафызлыкъ медресесининъ программасы эм дигер медреселерден, эм де адий мектептен фаркълыдыр. Талебелернинъ хусусий бир куньлюк программасы бар. Саба намазына туралар, саба намазындан сонъ белли бир вакъыт Къуран текрарламасы бар. Яни умумен айтаджакъ олсакъ, меселя, адий мектепте балалар келелер, окъуйлар, къайталар. Оджа ве талебе арасында алякъа пек якъын ве самимий дегиль, амма хафызлыкъ медресесинде оджа ве талебе арасында чокъ самимий бир алякъа къурула. Ве эр бир талебеге айры бир тарзнен, усулнен якъынлашмакъ керек. Бойле япса, нетидже яхшы олур. Хафызлар медресесининъ талебеси олмакъ ичюн не япмакъ керек? Хафызлар медресесининъ талебеси олмагъа истегенлер 5-нджи сыныфны битирмек керек. Бундан кичкене олгъан талебелерни биз къабул этмеймиз. 6, 7, 8-инджи сыныфтан сонъ талебелерни де къабул этемиз. Айткъаным киби, даа истек керек. Ана-бабанынъ ве, ильк эвеля, баланынъ истеги муим. Бу йыл хафызлыкъ медресесине окъумагъа кельгенлернинъ сайысы не къадар олды? Талебелернинъ яшы насыл? Аллахкъа шукюрлер олсун, бу йыл медресемизге чокъ талебе кельди. 15 янъы талебени къабул эттик. Кечкен йылда да 14 талебемиз бар эди. Яни топлам 30-гъа якъын талебемиз окъуй. Талебелернинъ яшы 11-15 йыл дживарында. Мезунларынъыз акъкъында не айта билесинъиз? 2017 сенесинден бу куньге къадар медресемизден 2 талебе хафыз унванына наиль олып, мезун олды. Олар Къуранны башындан сонъуна къадар эзберледилер, булардан башкъа мезун олгъанлар да бар, амма олар Къуранны сонъунадже эзберлемедилер. Ким ярысыны, ким ярысындан даа аз бир къысымыны, ким эки, ким беш суре эзберледи. Хафыз олгъанларнынъ сайысы – эки. Олардан бири – Яхья Ибрагимов. Шимди, о, медреседе къалып, оджа ярдымджысы оларакъ хызмет эте. Дистанцион тахсиль эп популярлаша. Сиздже, бойле усул талебелеринъиз ичюн семерели олурмы? Эльбетте, кунюмизде узакътан окъув усулы популяр олды. Эм Къырымда, эм дюньяда. Бизим медресемизде де бу йыл март айындан башлап, июнь айына къадар бу усул къулланылды. Нетиджелер гузель олды. Лякин талебе оджанынъ незарети алтында даа семерели чалыша. Не ичюн? Чюнки бойле бир алда оджа талебенен даа якъын бир алякъа къура. Ве бу нетидже ичюн пек муим. Къуранны насыл бир усул боюнджа огренмек энъ къолай? Къуранны эзберлемек ичюн универсаль бир усул ёкъ. Яни дюньянынъ фаркълы ерлеринде фаркълы усуллар къулланыла. Къырымда йылларджа къулланылгъан тюрк усулы боюнджа чалышамыз. Динимизде Къуранны эзберлеген инсанны насыл бир мукяфат беклей? Къуран-ы Керимни окъугъан ве огренген кимсени пек чокъ мукяфатлар беклей. Бу мукяфатларны биз Пейгъамберимизнинъ хадислеринден огренемиз. Меселя, Пейгъамберимиз бир хадисинде буюргъан ки, Къыямет куню Къуранны окъугъан ве эзберлеген кимсеге Къуран-ы Керимнинъ озю Аллах къатында шефаат этеджек. Яни онынъ афу этильмесини ве багъышланмасыны сорайджакъ. Башкъа бир хадиске коре, хафыз кимсеге Аллаху Тааля бир фырсат береджек ки, о, джеэннемге кетеджек ве анда 10 адамны сайлап, оларны джеэннемден къуртара биледжек. Даа бир хадисте айтыла ки, Къыямет куню хафыз кимсенинъ устюне шерефли, гузель урба кийдириледжек ве хафызнынъ ана-бабасынынъ башына буюк бир тадж такъыладжакъ. Коремиз ки, Къуран-ы Керимни окъугъан, эзберлеген ве онъа коре яшагъан кимсени Аллаху Таалядан буюк мукяфат беклей. Ве бу мукяфатларны даа бир хадиснен екюнлемеге истейим. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Сизден энъ хайырлынъыз – Къуран-ы Керимни огренген ве сонъра башкъаларгъа огреткен кимседир». Аиленъиз акъкъында тариф этинъиз. Мен эвлим. Аллахкъа шукюрлер олсун, эгиз къызларым бар. Адлары Асие ве Садие. Келеджекке планларынъыз. Эльбетте, биринджи сырада Къуран-ы Керимни текрарламакъ, чюнки текрарланмаса, унутыла. Сонъра тахсилимни девам этмек, Ислям икътисадияты боюнджа магистратурада окъуйым. Ве медресемиздеки ишимни девам этмек. Медресемизден чокъ хафызлар етишсин деп, оджаларымызнен чалышмакъ. Окъуйыджыларымызгъа тилеклеринъиз? Къуран-ы Керимни аятымызгъа кечирейик. Яни аятымызны бу Китапкъа коре яшайыкъ. Буны япсакъ, иншаллах, Аллаху Таалянынъ рухсетинен, эм бу дюньяда, эм де ахиретте бахтияр олурмыз. Эвелина Аблязова
Олюмден сонъра да файда кетиреджек учь шей
Опубликовано:
Инсан бу дюньяны терк эткен сонъ онынъ амеллер китабы къапала, амма, ойле амеллер бар ки, олар ичюн адам, атта, олюмден сонъра савап къазана биле. Пейгъамберимиз (с.а.с.) бойле буюргъан: «Инсан вефат эткенде, онынъ амеллери кесиле, бу учь шейден гъайры: садакъа-и джарие, дигер адамлар къуллана биледжек бильги ве онынъ ичюн дуа этеджек бала» (Бухарий). Садакъа-и джарие – девам эткен садакъа, – оны берген инсаннынъ олюмине бакъмадан, бу хайыр амелинен адамлар даимий суретте къуллана ве файда ала, бунъа коре, савабы да кельмеге девам эте. Мисаль оларакъ, адамлар окъугъан ве ибадетлерини ерине кетирген джами я да медресенинъ къурулышы. Умумен адамларны хайыр ёлгъа джельп эткен муэссиселернинъ къурулышы, оларны къургъан инсаннынъ олюмине бакъмадан, онъа садакъа оларакъ язылмагъа девам эте. Атта, сачылгъан терекнинъ кольгеси биревни сыджакътан сакъласа, оны сачкъан адамгъа садакъа савабы язылыр. Бильгилер де девам эткен садакъадыр. Ислямда бильгилерге буюк эмиет бериле. Хайырлы бильгилерни даркъаткъан инсангъа исе, олюминден сонъ биле, сонъсуз садакъалар язылыр. Мисаль оларакъ, Ислям бильгилерини берген, адамларны окъуткъан, китапларны дердж эткен инсангъа садакъа язылмагъа девам эте, чюнки онынъ олюминден сонъра да адамлар ишбу бильгилернен къулланмагъа девам эте. Инсан биревге Къуран окъумагъа огретсе, талебеси Къураннынъ аетлерини окъугъаны вакъыт, ольгенге де саваплар язылыр. Хайырлы эвлятлар – иман эткен кимсенинъ девамыдыр. Онынъ амеллери, ахлякъы балаларында девам эте. Хайырлы эвлятлар, атта, ана-бабасынынъ олюминден сонъра олар ичюн дуалар этмеге девам эте. Инсанлар олюмден сонъра да дуагъа мухтаджлар ве, хайырлы эвлятлары саесинде, савап къазанып, Раббимизнинъ разылыгъыны къазана билелер. Лейля Сейтмеметова
Бирликте къувет бар
Опубликовано:
Бизим севимли, яш окъуйыджыларымыз! Сизлернен кене аджайып ве меракълы, ибретлер толу бир икяенен пайлашмагъа ашыкъамыз! Бир заманда бар экен, бир заманда ёкъ экен, узакъ ве гузель бир орманда, гъам-къасевет бильмеден, бол-берекет ичинде гузель айванчыкълар яшай экен. Бир гедже орманда къуветли бир ель, фыртына котерильди, шиддетли ягъмур башланды ве къоркъунчлы бир йылдырымнынъ урмасынен базы эски тереклер янмагъа башлады. Орманда керчек бир янгъын башланды. Анда яшагъан айванлар, эльбетте, пек къоркътылар ве не япаджагъыны бильмей эдилер. Балабан аюв гурь сесинен эр кесни топлады ве: – Эй, айванлар! Келинъиз берабер бир чезме ёлуны тапайыкъ, – деди. Тильки исе: – Не керек бош лафларнен вакъытны джоймагъа! Шу ормандан тездже къачмакъ, узакълашмакъ керек! – деп джеваплады. Къашкъыр: – Догъру! Догъру айта! Аман кетмесек, атеш бизлерни якъып ольдюреджек, – деди. Орманда яшагъан къушлар исе, пек ачувланды: – Не демек къачмакъ керек?! Къоркъакълар къачар, биз исе, озь эвимизни, тувгъан орманымызны къорчаламакъ керекмиз, – дедилер. – Амма бойле буюк атешни насыл токътата билирмиз? – деп сорады тавшанчыкъ. Ве къушлар айттылар: – Биз ягъмур киби олмакъ керекмиз. Ягъмур коктен бир сув олып, атешни сёндюре биле. Биз де сув тапмакъ керекмиз. – Амма сув пек узакъ, ве насыл биз оны кетирип олурмыз, – башладылар къасеветленмеге айванлар. Бунъа аюв бойле джевап берди: – Эпимиз берабер чалышмакъ керекмиз. Агъызларымызгъа сув алып, атешнинъ устюне тёкмек керекмиз. Биз чокъмыз. Атеш сёнгенге къадар сув ташыйджакъмыз. Ве эр кес сув ташымагъа башлады. Балабаны-кичиги, джаяв ве учкъан, кучьлю ве пек де кучьлю олмагъан, бутюн айванлар чалыша эдилер. Ве, бойледже, янгъан атешни сёндюрдилер. Ондан сонъ айванлар эскиси киби, бахт-сеадет ичинде тувгъан орманда яшамагъа девам эттилер. Бакъынъыз, балачыкълар, насыл да айванчыкълар яхшы даврандылар. Севгили Пейгъамберимиз, салляллаху алейхи ве селлем де: «Муминлер, толалары бир-бирине багълангъан бир бина кибидир», –буюрып, динимизде бирлик ве бераберликнинъ эмиетини бильдирген (Бухарий). Бирликте къувет догъа, айырылыкъ фелякетке алып бара. Гульсум Ширинская